recensie

Een spiksplinternieuwe satire met oeroude inhoud

Ruben Östlund richt in 2,5 uur een duizelingwekkend bouwwerk opBeeld rv

The Square

Regie: Ruben Östlund

Met Claes Bang, Elisabeth Moss, Dominic West en Terry Notary.

★☆

'The Square' - eerder dit jaar bekroond met de Gouden Palm in Cannes - lijkt in eerste instantie een satire op de wereld van de moderne kunst. Centraal staat de hoofdconservator van een Zweeds museum die pers en publiek lekker moet maken voor een nieuwe expositie waarin het draait om een lichtgevend vierkant. De rode, kunstzinnige bril op zijn neus. De onbegrijpelijke moderne kunst-taal waarmee een journaliste hem confronteert. De Zweedse regisseur Ruben Östlund maakt er een plezierige schertsvertoning van.

Toch is de milde spot waarmee hij de man en zijn stijlvolle entourage beziet, niet zijn voornaamste doel. Dat zou te makkelijk zijn. Östlund maakte enkele jaren terug zelf een installatie met een lichtgevend vierkant in het Zweedse designmuseum Vandalorum, die als inspiratie diende voor zijn vijfde speelfilm. Met het kunstwerk riep hij vragen op over menselijke waarden die in The Square - dit jaar de Zweedse Oscarinzending - op onnavolgbare wijze worden uitgebouwd.

Precies zoals in zijn vorige, geprezen films 'Involuntary', 'Play' en 'Turist' stelt hij prikkelende vragen over onze omgangsvormen en over (groeps)gedrag. In The Square gebruikt hij de satire en ingrediënten uit psychologische studies en theatrale performances om het over moreel gedrag te hebben, over arm en rijk, over de zelfgenoegzame Tesla-bestuurder en het toenemende aantal bedelaars op straat.

De conservator heet Christian, en in die naam ligt eigenlijk alles al besloten. Christian gelooft in de idealistische boodschap die de kunstenaar met zijn kunstwerk uitdraagt, namelijk om oog te hebben voor de noden van de ander. Maar in de dagelijkse praktijk gaat het er anders aan toe. Cynischer. En in dit schemergebied tussen droom en daad opereert Christian. Hij is een wandelende contradictie, en hij is niet de enige. Via Christian verzoekt Östlund ons om in de spiegel te kijken.

Scène uit The Square.Beeld rv

Als de conservator op een dag bestolen wordt, en via het tracksysteem van zijn smartphone bij benadering het adres van de dief vindt, schakelt hij niet de politie in, maar gaat hij voor eigen rechter spelen, met verstrekkende gevolgen. Op dezelfde manier wordt onze omgang met sociale media aangekaart en in het verlengde daarvan onze toenemende sensatiezucht en obsessie met alles wat 'viral' gaat. Hoogst actueel is de affaire tussen de gevierde tentoonstellingsmaker (Claes Bang, bekend van 'The Bridge') en een jongere journaliste (Elisabeth Moss, de ster van 'Mad Men' en 'Top of the Lake'). "Je gebruikt je machtige positie om een verovering te doen", werpt ze hem voor de voeten.

En zo richt Östlund in bijna tweeënhalf uur een duizelingwekkend bouwwerk op, een spiksplinternieuwe satire met oeroude inhoud: wederzijds begrip en vertrouwen vormen de bouwstenen van onze samenleving. Pijnlijk hoogtepunt is de performance van de Amerikaanse acteur Terry Notary die als woedende aap een galadiner verstoort en de gasten gegijzeld houdt. Wie durft als eerste zijn hand uit te steken?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden