Review

Een serieus verhaal kan vrolijk worden verteld, toont Nicole van Kildonks 'Deining' vanavond.

Sinds vier weken loopt de nieuwe serie Telefilms: Nederlandse speelfilms voor televisie gemaakt. Vanavond is het de beurt aan 'Deining' van Nicole van Kilsdonk. De film raakt aan Grote Onderwerpen als dementie en ouder worden, maar heeft de lichtvoetigheid die inmiddels Van Kilsdonks handelsmerk is geworden.

'Inspelen op actuele maatschappelijk zaken' luidt de eis die aan Telefilms wordt gesteld. Sinds 1999 worden er jaarlijks zes gemaakt, deels met geld van de publieke omroep. Die maatschappelijke relevantie vatten filmmakers verschillend op. Een film als 'Zinloos', waarin zinloos geweld en bouwfraude aan de orde komen, staat naast de tijdlozere 'Cloaca', de succesvolle theaterverfilming die ook in de bioscoop werd uitgebracht.

Nicole van Kilsdonk (1965) heeft al drie Telefilms op haar naam staan: 'Man, Vrouw, Hondje', 'Ochtendzwemmers' en 'Polonaise'. Eigentijdse, lichte, romantische films, niet met het maatschappelijk gewicht dat 'Deining' heeft. Toch wordt deze film over alzheimer geen moment zwaarmoedig. ,,Ik ben natuurlijk niet tegen een maatschappelijke invalshoek in een film. Maar het moet er niet dik bovenop liggen, geen voorlichtingsfilm worden. Ik vind het fijn als je kunt gniffelen en huilen tegelijk. Dat het vermaak mag zijn, zelfs als het ontroert'', zegt de filmmaakster.

In 'Deining' komt het leven van televisiepresentatrice Cella (Jacqueline Blom), die dagelijks een babbelprogramma vanaf de pont over het Amsterdamse IJ maakt, op losse schroeven te staan wanneer blijkt dat haar moeder (Kitty Courbois) met de dag verwarder wordt. Cella heeft zelf al van alles te stellen met puberende kinderen, haar vijftigste verjaardag en een mogelijke overstap naar landelijke tv.

Veel mensen zullen Cella's toenemende getob herkennen met een bejaarde moeder die haar slaapkamer kwijt is en familieleden niet meer herkent. Cella raakt zelfs zo wanhopig dat ze op een gegeven moment de vrouw vastbindt om even weg te kunnen. Van Kilsdonk filmt het verhaal vanuit het perspectief van Cella, met een levendige cameravoering en liefdevolle blikken op de grotestadsgekte van Amsterdam. Sjieke woorden, lange monologen of verheven verhandelingen zul je in Van Kilsdonks werk niet gauw aantreffen. Wel veel scherpe dialogen en bruuske confrontaties tussen mensen die gehaast, eenzaam of geïrriteerd door het leven gaan.

,,Wilt u een lootje kopen?'', wordt een yup gevraagd in de geestige file-film 'Polonaise'. ,,Nee, zie ik er uit als iemand die lootjes koopt?'', klinkt het bot. De allereerste tekst in 'Deining' is evenmin genuanceerd: ,,Hé teringhoer, kun je niet uit je doppen kijken?'', hoort Cella wanneer ze per fiets door de stad laveert. Die fraaie staaltjes moderne alledaagse menselijke interactie komen vaak tot stand in nauwe samenwerking met scenarioschrijfster Mieke de Jong ('Het Zuiden', binnenkort in de bioscoop). 'Deining' werd geschreven door Moniek Kramer en Jetske Spanjer.

Toch komen er in Van Kilsdonks universum geen bad guys voor. Uiteindelijk meent niemand het kwaad. De filmmaakster heeft een vriendelijke kijk op de mensheid. ,,Ja, ik ben onbewust altijd op zoek naar een glimlach. Cynisme is de dood. Het is geloof ik ook een soort overlevingsstrategie die je nodig hebt naarmate je ouder wordt en meer met jezelf worstelt. Zelf ben ik helemaal niet zo'n opgeruimd en vrolijk mens. Mijn filmstijl lijkt wel een soort tegenhanger van mezelf.''

Met groot mededogen schilderde ze in 'Ochtendzwemmers' het eenzame bestaan van winkelmeisje Loes, wier sociale leven voornamelijk bestaat tijdens het uurtje vrij zwemmen. Deze ochtendzwemmers, hele gewone mensen, barsten, als ze het leven verbaal even niet meer aankunnen, uit in gezang: korte fragmenten uit bekende liedjes. Op een dag verdenkt de politie de zwemmers ervan een criminele organisatie te vormen. Zo'n licht absurdistisch gegeven, waarbij gaandeweg ernstige thema's als eenzaamheid, het geworstel van immigranten of groot persoonlijk verlies passeren, kenmerkt het beste werk van Van Kilsdonk.

'Polonaise' is een dorpse schets van het sociale verkeer tijdens een file. 'Man, Vrouw, Hondje' gaat over twee bejaarden die Franse vakantieoorden onveilig maken. Alsof de filmmaakster met een iets gekanteld hoofd en een gekleurde bril de wereld inkijkt. 'Deining' is wat dat betreft een omkering: een serieus verhaal vrolijk verteld.

Toch speelt die lichtheid haar soms parten. Van Kilsdonk: ,,Subsidiegevers lijken vaak bang dat het té fris, té lichtvoetig wordt. Dat je langs de dingen scheert.'' Wordt luchtigheid ondergewaardeerd? ,,Ja, dat zie je met de Gouden Kalveren, die gaan uiteindelijk toch vaak naar het zwaardere drama.'' Toch werden zowel 'Ochtendzwemmers' als 'Polonaise' destijds in de pers goed ontvangen en genomineerd voor de KNF-prijs van Nederlandse filmcritici. Maar feit blijft dat Van Kilsdonks films zich lastig laten klassificeren. ,,Het zijn geen komedies zoals 'Costa!', en het is geen drama zoals 'De Passievrucht'. Maar inmiddels beschouw ik het als mijn kwaliteit om toegankelijk films te kunnen maken die niet platvloers worden. Liever de gniffel dan de harde lach.''

Na vier Telefilms is het nu tijd voor Van Kilsdonks eerste bios coopfilm. Het verhaal, van Mieke de Jong, belooft helemaal in Van Kilsdonks oeuvre te passen. 'Johan' gaat over de jongste broer in een Texels gezin met 11 zonen, die zich als enige niet aan voetbal maar aan muziek wil wijden. Hij wordt verstoten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden