Review

Een Parisienne die weent bij de vodden van wijlen Lodewijk XVII

Wim Zaal: Onnozele kinderen. De Arbeiderspers, Amsterdam, 190 blz. - ¿ 29,90.

PERRY PIERIK; MARCEL REIJMERINK

De jongste monarch uit de Franse geschiedenis was, in het hart van Parijs, tijdens de vlaag van revolutionaire verstandsverbijstering die volgde op de Franse Revolutie, geofferd aan wat toen de belangen van de staat leken. Het onnozele kind stierf, volslagen waanzinnig en niet meer wetend wie hij was, aan geestelijke en lichamelijke verwaarlozing.

In 'Onnozele kinderen' beschrijft Wim Zaal de tragische levens van drie exemplaren van deze categorie: Lodewijk XVII, Victor van Aveyron en Kaspar Hauser. De drie hebben gemeen dat het volwassenen waren die hen te gronde richtten.

Victor van Aveyron was een van de zogenaamde 'wilde - onder wolven opgegroeide - kinderen' waarvan er tientallen geweest zijn. Omstreeks 1800 werd het kind in het zuiden van Frankrijk ontdekt en vervolgens uitgeleverd, overigens met de beste bedoelingen, aan wat toen moderne pedagogen waren. Als 'gelukkige wilde' moest het kind dienen als proefkonijn voor de wetenschap in het doofstommeninstituut bij het Parijse Luxembourgpark. Geluk kwam er echter niet uit voort, hij eindigde zijn leven als een ontwricht mens.

Het beroemdste onnozele kind is zonder twijfel Kaspar Hauser. In het gedeelte, aan hem gewijd, gaat Zaal met een leger van 'Hauserologen' in discussie over de vraag wie dit volkomen onbekende kind was, dat plotseling als uit het niets op blote voeten in Neurenberg opdook met slechts een briefje in de hand waarop de naam Kaspar Hauser stond.

Naar het leek, had Hauser jaren opgesloten gezeten in een kleine donkere ruimte en wist hij zelf niet wie hij was. Meteen werd er druk over gespeculeerd wat de werkelijke achtergrond was van het ontbreken van Kaspars levensgeschiedenis. Was hij een ongewenst kind van hoge adellijke, wellicht keizerlijke afkomst?

Dat er belangen in het spel waren, is zeker: Kaspar Hauser werd op 17 december 1833 - elf dagen voor de jaarlijkse herdenking van de dag der onnozele kinderen - vermoord.

Net als in zijn vorige boeken ontpopt Zaal zich in 'Onnozele Kinderen' als een meesterlijk verteller. Zijn reconstructies zijn een genot om te lezen en bieden een verhelderende kijk op stoffige uithoeken van de geschiedenis.

In het huidige tijdperk waarin boeken vaak geen langer leven beschoren lijkt dan videoclips, is er alle reden om uitdrukking te geven aan de hoop dat Zaals omvangrijke oeuvre dit onverdiende lot bespaard blijft. Een bescheiden doch erudiet ambachtsman als hij, die al meer dan vijfentwintig jaar degelijk monnikenwerk verricht, heeft recht op brede en blijvende belangstelling.

Ofschoon de drie onnozele kinderen wier leven Zaal belicht, in een ver verleden geleefd hebben, spreekt hun geschiedenis nog altijd velen aan. Zaal zoekt de oorzaak hiervan in het feit dat de drie te gronde werden gericht door volwassenen en dat een knagend schuldgevoel en het appèl aan het kind in ons, hebben verhinderd dat zij volkomen in vergetelheid zijn geraakt. Als dolende geesten in mythen en sprookjes dringen zij zich telkens weer aan ons op. In Frankrijk heeft dat zelfs zulk groteske vormen aangenomen dat meer dan vijftig 'echte' koningskinderen de troon hebben geprobeerd op te eisen, een clowneske vertoning die nog altijd voortduurt.

Zaal heeft alle verhalen gewikt en gewogen en komt met de laatste stand van zaken. Dat ook nu de emoties nog niet verdwenen zijn, bleek meteen nadat Zaals boek was uitgekomen. Een lezer belde de auteur op en betreurde op geëmotioneerde toon dat hij niets meer voor deze arme kinderen kon doen. “Ik kon slechts mijn eigen zoontje van zes stevig beethouden en heb gehuild. Het was de eerste maal dat mijn zoon mij zo zag.”

Geschiedenis is de ruimte waarin Zaal zijn verhaal vertelt, maar de lotgevallen van talloze onnozele kinderen over de gehele wereld die geruïneerd worden door de bemoeizucht en voorwendselen van volwassenen, zijn ook vandaag nog actueel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden