column

Een ontmoeting tussen een Amerikaanse en een Friese literaire reus

Abdelkader Benali Beeld Maartje Geels

De domineeszoon vertelde de slagerszoon in de Romeinse wijk Trastevere hoe zijn ontmoeting met Philip Roth was geweest. Het was avond, het kwik was nog niet onder de 18 graden gezakt, ze zaten buiten. Hij was zichtbaar ontroerd.

Het lot had ze bij elkaar gebracht. De slagerszoon was na het winnen van de Libris literatuurprijs met zijn Italiaanse geliefde naar de Eeuwige Stad vertrokken. De positie van de domineeszoon was bij zijn krant onhoudbaar geworden; het was beter dat hij naast kritiek op de wereldliteratuur ook kritiek op de Italiaanse politiek ging bedrijven. En zo kwamen ze bij elkaar.

Ik moest aan deze mooie avonden met de criticus Michaël Zeeman denken bij het overlijden van Philip Roth. De Amerikaan lezen was ook Michaël Zeeman lezen. Voor Michaël Zeeman was Philip Roth een auteur die de Nobelprijs verdiende.

Als jongeman keek ik naar het programma 'Zeeman met Boeken' - zo moesten boeken besproken worden! Op een avond besprak het deftige, verbaal ijzersterke gezelschap mijn debuutroman 'Bruiloft aan Zee'. Zeeman was erover te spreken. Zijn goedkeuring deed me meer dan tien recensies bij elkaar.

In Rome spraken we af in restaurants, de Italiaanse bediening keek geamuseerd toe hoe een grote man uit het Noorden een mediterraan type in een Germaanse taal omver blies, borden werden weggehaald, glazen bijgevuld. Hij haatte het Hollandse literaire milieu. In Rome had hij de ballingschap omarmd. "Net als Busken Huet zie ik Nederland scherper van een afstand." Ik googelde die avond wie Busken Huet was. Ex-predikant. Grootste literatuurcriticus uit de negentiende eeuw. Uitgeweken naar Parijs. Soort van Zeeman.

Zeeman las met de toewijding van een monnik, gevoed door alle andere boeken die hij had gelezen. Hij sprak erover met de energie van een born again Christian. Maar zijn visie was die van een vrijzinnige.

Een keer logeerde ik bij hem thuis. 's Ochtends ging ik de deur uit, naar het strand. Hij bleef thuis in zijn bruine leren stoel met in zijn handen een massief boek van een dode Rus. Toen ik 's avonds laat thuiskwam zat hij er nog, de kamer was, op de lamp die boven zijn boek scheen na, gehuld in duisternis. Hij merkte me op, vroeg hoe m'n dag was en verdween weer in zijn boek. Een man die leest. Lezen is een traag proces, spoorzoeken in de nacht. Ik denk dat Roth die monomane omgang met literatuur - een totale toewijding die volgens Roth geen ruimte liet voor frivole bezigheden - in Zeeman zag. Ze spiegelden elkaar.

De uitnodiging van Philip Roth had iets in hem geraakt, iets wat diep zat. Die domineeszoon die een leven lang lezen beloond zag worden met het dringende verzoek dat hij na zijn interview moest blijven slapen. Een unieke uitnodiging van een Amerikaanse reus aan een Friese reus.

We zaten in Trastevere. De fles tussen ons in was bijna leeg. "Ik kom van heel ver. Een domineeszoon. De Friese klei. Het was schraal. Klein. Verstikkend. En dan zegt Philip Roth 'blijf een nachtje slapen', omdat hij met je door wil praten. Dat doet iets met me. Dat doet heel veel met me." Dwars door alle eruditie en stoerheid keek een kwetsbaar mens me aan. Een keer blazen en hij kon omvallen. Omvallen in literatuur.

Michaël Zeeman overleed, veel te vroeg. Zijn interview met Philip Roth kan men terugkijken op het internet. We sterven allen, toch gaat niets verloren.

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met Bruiloft aan Zee, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn roman De Langverwachte. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees hier eerdere afleveringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden