Dans

Een ode aan Igone de Jongh, de afzwaaiende sterballerina voor wie iedereen valt

Igone de Jongh als Julia in ‘Romeo en Julia’, een ballet van choreograaf Rudi van Dantzig. Beeld Altin Kaftira

Ze danst met vuur, nee met een vulkaan vanbinnen. Vanavond neemt ze afscheid van het Nationale Ballet: sterballerina Igone de Jongh. Balletrecensent Alexander Hiskemuller staat stil bij een van de bekendste en mooiste danseressen die Nederland heeft voortgebracht.

Tijdens de generale repetitie van het ballet ‘Carmen’ glijdt Igone de Jongh uit. Ze belandt plat op haar buik op de bühne. Ik verstijf, er gaat een siddering door de zaal, die gelukkig alleen gevuld is met medewerkers van de Nationale Opera en het Nationale Ballet. De danseres komt niet overeind, ze blijft roerloos liggen. Paniek. In de coulissen roept iemand: ‘Sluit die gordijnen dan toch!’

Wanneer het doek na een paar minuten weer opengaat, staat De Jongh weer op haar spitzen, in haar eigen schitterende verschijning, en ze brengt de generale tot een goed einde. Tijdens de première een dag later, danst ze de sterren van de hemel en na afloop neemt ze de Alexandra Radiusprijs in ontvangst. Later hoor ik dat de val het zuurstof uit haar longen sloeg. Ze kreeg geen lucht en kon daarom geen kant meer op. Gelukkig had ze verder geen blessures opgelopen, maar tijd om te recupereren was er niet. Sterker: die smakkerd – de ergste nachtmerrie van iedere ballerina – leek haar op te lichten en verder te brengen.

Dit was in 2003 en De Jongh stond aan het begin van haar carrière. Ik weet nog hoezeer ik onder de indruk was van haar onverzettelijkheid. Het was de eerste keer dat ik me als dansliefhebber écht realiseerde hoe kwetsbaar het beoefenen van deze kunstvorm is. Een goede beheersing van de ballettechniek vereist offers en charisma krijg je slechts voor een klein deel van Moeder Natuur. De rest verdien je door je volledig toe te wijden. Vóór Igone’s val nam ik dat allemaal als vanzelfsprekend aan, erná zag ik ook de overgave die ervoor nodig is. Het vuur dat daarvoor vanbinnen moet branden is niet minder dan een mysterie. Voor mij is Igone de Jongh de verpersoonlijking daarvan.

Afscheid

Vanavond, ruim zestien jaar later, neemt De Jongh (Haarlem, 1979) afscheid van Het Nationale Ballet (HNB) in Rudi van Dantzigs prachtige ‘Romeo en Julia’. Mede door dit werk, waar zij in verschillende hernemingen de Julia-rol danste, kon zij zich ontwikkelen tot de bekendste en geliefdste danseres van Nederland. Vaste contracten lopen af in het jaar dat een ballerina de leeftijd van 38 jaar bereikt. Daarna wordt per jaar in overleg besloten of en hoe de samenwerking wordt voortgezet. In het jaar dat De Jongh veertig is geworden, besluit ze te stoppen bij het gezelschap waar ze haar dansloopbaan in 1996 begon. Artistiek leider Ted Brandsen vindt het bijzonder jammer dat ze weggaat, hij had nog graag wat jaren met haar door willen gaan. “Maar ik respecteer Igone’s besluit. Veertig is voor een danseres geen ongebruikelijke leeftijd om zich op andere dingen te gaan richten. Maar makkelijk vind ik dit afscheid niet.” 

Vanaf het moment dat De Jongh op de balletacademie zit, valt ze op als een bijzonder talent. Het dansvuur was al gaan branden toen ze als klein meisje ballerina Alexandra Radius in ‘The Sleeping Beauty’ op tv zag. Dat ze een beurs krijgt van het Dansersfonds, opgericht en bestierd door het Nederlandse balletkoppel Han Ebbelaar en haar grote voorbeeld Alexandra Radius, is dan ook speciaal voor haar. Het fonds schenkt haar later de Aanmoedigingsprijs en dit jaar de Prijs van verdienste. Dat maakt de cirkel rond. Alexandra Radius: “Toen ze voor de beurs op 15-jarige leeftijd bij ons op auditie kwam, zagen we: dit is een zeer talentvol kind. Haar uitstraling, dat mooie lichaam en hoe prachtig ze daarmee werkte. Ik ben trots dat we een rol hebben mogen spelen in haar ontwikkeling.”

Zo’n Nederlands talent is bijzonder in de internationaal georiënteerde balletwereld, weet Brandsen. “Dat hadden we na Alexandra niet meer gehad. Igone treedt van nature liever niet op de voorgrond, ze was een verlegen meisje toen ze bij HNB binnenkwam. In de eerste jaren was ze erg onzeker over de grote rollen die ze steeds meer kreeg toebedeeld. In de rol van gezichtsbepalende danseres moest ze echt groeien.”

Iets poëtisch

De Jongh heeft altijd een enorme drive getoond om zich als danseres te blijven ontwikkelen. Dat Brandsen haar in 2003 voor zijn ballet ‘Carmen’ cast, ligt niet erg voor de hand. Brandsen: “Igone is lang voor een ballerina, met zo’n lichaam kun je mooie lange lijnen maken. Dat geeft haar uitstraling iets poëtisch. Ze is daardoor meer een lyrische schoonheid dan een vlammend type dat je je bij Carmen voorstelt. Mijn idee was: het personage Carmen is wat mensen erin wíllen zien. Dat zag ik ook in Igone. Ze heeft iets waardoor je als toeschouwer je ideeën en verlangens op haar kunt projecteren. Bovendien voelde ik bij haar een vuur dat je niet altijd te zien zult krijgen. Dat maakt haar spannend om naar te kijken. Maar dat vuur moet wél een kans krijgen om op te laaien.”

Het meisje dat van de zenuwen huilde als ze op school een spreekbeurt moest houden, moet soms over haar eigen onzekerheid heen worden getild. In het begin van haar carrière wordt haar timiditeit misverstaan als gereserveerd en koel. Later zal dit juist de spannende grondhouding vormen voor het werk van choreograaf Hans van Manen, die in De Jongh zijn muze ziet. Brandsen: “Het werk van Van Manen heeft niet altijd een verklaring, waardoor je je afvraagt wat er zich nog méér in het hoofd van de dansers afspeelt. Er zit altijd een laag onder, en heel soms krijg je daar iets van te zien. Een blik of scherpe beweging waardoor je opeens denkt oh, dus dát beweegt die mevrouw. Dat is Igone: er zit een vulkaan vanbinnen.”

Almaar doorgroeiend wordt De Jongh ook een gezichtsbepalende danseres in romantische klassiekers als ‘Giselle’ of ‘Zwanenmeer’. Het is een genot om haar ontwikkeling te zien als Julia. Deze rol levert haar aanvankelijk slechte kritieken op, wat er naar verluidt toe heeft geleid dat ze geen recensies meer leest. Bij Alexandra Radius staat haar doorleefde interpretatie van Marguerite in het weelderige kostuumdrama ‘La Dame aux Camélias’ op het netvlies gebrand, maar in Van Manens ‘Kammerballet’ danst ze misschien wel haar beste rol. Radius: “Ze repeteerde ‘Kammerballet’ in een tijd rond het overlijden van haar moeder, met wie ze een intense band had. Ze was immens verdrietig en heeft alles in het ballet gestopt wat ze op dat moment voelde. Dat optreden was legendarisch.”

Echt mens

Vallen en weer opstaan. Daarmee heeft De Jongh een podiumpresentatie gekregen die zeldzaam is. Brandsen: “Je hebt altijd het gevoel dat je naar een echt mens zit te kijken en niet naar een professional die een act doet. Dat maakt dat zo veel mensen, vooral in Nederland, voor haar vallen.”

Want ja, ook al staat ze ook als gastsoliste wereldwijd op danspodia, ze is Nederland trouw gebleven. Als stersoliste in eigen land voelt ze de verantwoordelijkheid om als boegbeeld naar buiten te treden. Mede door tv-shows als ‘Dance, dance, dance’, waarin ze jurylid is, en door fotoreportages in tijdschriften als Vogue, zet ze de dans – vaak het ondergeschoven kindje in het cultuurlandschap – voor een breed publiek in de spotlights. Dat is De Jonghs allergrootste verdienste.

Later, als BN’er, valt ze op door haar toegankelijke houding. Nooit de vedette, altijd collegiaal en benaderbaar. Het meisje dat haar onzekerheid verschuilt achter een gereserveerd masker is veranderd in een zelfverzekerde vrouw, inmiddels moeder van een kind. Opvallend is haar optreden in de videoclip van het nummer ‘Birds’ door rockzangeres Anouk. Hierin vertolkt De Jongh een ballerina die door een jong balletmeisje van de troon wordt gestoten en haar dood tegemoet springt. Misschien opent De Jongh met haar vertrek bij HNB de deuren voor andere Nederlands ballettalenten.

Ik hoop dat ze een voorbeeld zal blijven nemen aan Alexandra Radius, die doordanste tot haar 48ste. Igone zal in elk geval nog schitteren in het Balletgala dat in november door het Dansersfonds wordt georganiseerd. In het ballet ‘Trois Gnossiennes’ – weer zo’n fantastische Van Manen-rol.

De laatste voorstelling

De Jonghs laatste voorstelling ‘Romeo en Julia’ bij HNB is uitverkocht. Op 14 november danst ze Hans van Manens iconische pas de deux ‘Trois Gnossiennes’, samen met de jonge Oostenrijkse topdanser Jacob Feyferlik in het Balletgala van Dansersfonds ’79 in Nationale Opera & Ballet in Amsterdam. 

Lees ook:

Het jaarlijkse balletgala was ondanks polderglamour en selfiemuur behoorlijk tam

Het jaarlijkse gala waarmee Het Nationale Ballet (HNB) traditioneel het dansseizoen opent, was ondanks de champagne, de polderglamour en de selfiemuur behoorlijk tam. Wat extra vuurwerk was meer dan welkom geweest. Alle gala-aandacht ging uit naar Igone de Jongh die na 24 jaar een punt achter haar HNB-carrière zet

Eva Jinek vist én stelt gerust, dat maakt van haar talkshow een gebeurtenis

Ook al wordt ze over twee weken veertig, het kwam toch onverwacht dat sterballerina Igone de Jongh na 24 jaar afscheid neemt van Het Nationale Ballet. Bij ‘Jinek’ leek ze er nog beduusd van

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden