Review

Een Nederlandse oude conservatief

'Wat heeft Groen van Prinsterer ons vandaag nog te zeggen?'' vroeg wijlen de gereformeerde historicus Puchinger dikwijls aan zijn interviewpartners. Ten minste één keer kreeg hij als antwoord: ,,Is het heel hard als ik zeg: Niets...?'' Het CHU-kamerlid freule Wttewaal van Stoetwegen vond dat Groen ,,déze generatie en déze tijd echt niet meer zo toespreekt''.

Dat was in 1968. Inmiddels zijn we bijna tweehonderd publicaties en een tweetal herdenkingen verder. Aan sommigen biedt de negentiende-eeuwer Guillaume Groen van Prinsterer nog wel degelijk stof tot discussie. Van de laatste herdenking in 2001 (Groens tweehonderdste geboortedag) verschenen onlangs de gebundelde referaten.

Omdat de 'nationale' Groen blijkbaar voldoende bekend was, werd hij bij deze gelegenheid in een breder, Europees kader geplaatst, al was het alleen al omdat hij de protestantse natie Nederland als deel van het corpus christianum van Europa beschouwde.

Waar het ene stuk hoogstens inleidend van aard is en tot nieuw onderzoek aanspoort (Hans de Valk over de elektronische mogelijkheden bij het bestuderen van de relatie 'Groen en Rome'), verrast Ab Klink met zijn op een actuele discussie geënt artikel over Groen en diens Pruisische geestverwant F.J. Stahl. De directeur van het wetenschappelijk bureau van het CDA levert daarmee een bijdrage aan het huidige religiedebat en onderschrijft de these dat religie de bakermat van publieke vrijheden is. Daarmee bestrijdt hij de opvatting van 'moderne' tijdgenoten die menen dat waarheidsafspraken en tolerantie niet hand in hand kunnen gaan.

Een bijzondere bijdrage komt ook van VU-hoogleraar Gerrit Schutte over Groen en de koloniale kwestie. Zijn conclusie is enigszins paradoxaal: omdat Groen niets had met de koloniën (,,zelfs zijn beleggingsportefeuille kende geen aandelen in suiker- of koffieplantages!''), was hij tegenstander van het cultuurstelsel en kan hij tevens als voorloper van de ontwikkelingshulp worden beschouwd.

Een buitenlands uitstapje (letterlijk) was Groens zes maanden durende archiefreis in 1836. Bernard Woelderink beschrijft hoe zijn verre voorganger als beheerder van het Koninklijk Huisarchief -Groen was dat vanaf 1831- vooral in Parijs en Kassel belangrijke vondsten deed over Willem van Oranje en de Nederlandse opstand tegen Spanje.

Deze reis, maar ook de invloeden van personen als de Engelse filosoof Burke, de Franse staatsman Guizot en de Schotse predikant Chalmers -zij komen in de bundel ook allemaal aan bod-, deden Groen definitief over de nationale grenzen belanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden