Poëzie

Een mooie observatie: geuren houden Europa bijeen

Beeld Maartje Geels

Over wat Europa bindt is oneindig veel gezegd en geschreven - net zo goed als over de verschillen tussen landen en zeker de afgelopen tijd - maar dat het continent bijeengehouden wordt door geuren, dat had ik geloof ik nog niet eerder gehoord. Een mooie observatie, vond ik wel, die me in gedachten meteen sniffend door Frankrijk, Italië, Spanje deed dwalen.

Elly de Waard kwam met die geuren op de proppen, in ‘Sonnet voor Europa’ uit haar meest recente bundel ‘Het heterogeen’:

Europa wordt bijeen gehouden, niet door
politiek, maar veel basaler, door haar bossen,
akkers, hagen, door die draad van geuren
die zich door de eeuwen slingert als de
wegen en paden op de grond.

De dichter gaat al meer dan veertig jaar mee. ‘Het heterogeen’ is een kleine bundel met sonnetten, meer vrijer werk en een afdeling met vertalingen van enkele gedichten van de Amerikaanse dichter Amy Clampitt.

Het is een rustige bundel waarin veel wordt teruggeblikt, op reizen door Europa, op een uitje naar Parijs, op angstbeelden uit een jeugd: ‘Toen ik jong was werd ik gekweld/ door het idee dat ik een reus was’.

Vanuit het ‘kleine’, het dagelijkse reikt De Waard naar het grotere, naar de natuur die omringt, naar de kosmos. Een toevallig gevonden broodplank doet denken aan de maan. Dat die broodplank opdook uit het puin, dat er een ‘verzengend vuur’ overheen gegaan was, dat refereert ongetwijfeld aan de brand die ooit het huis van De Waard en Chris van Geel verwoestte, de dichter met wie ze lange tijd samenleefde.

Ze kijkt ook vooruit. Stelt knellende vragen: wat als ze vergeetachtig wordt, zal ze dan schrijven als een vlindervanger die probeert de steeds maar weg fladderende gedachten in zijn net te krijgen? En, heeft dat schrijven eigenlijk nog zin? 

Hoe tot het einde te blijven bewegen
zonder het perspectief om je bestaan
nog het nodige uitzicht te verlenen?

De Waard benoemt vooral wat haar bezighoudt, meer dan dat ze het oproept. De vaak wat gedragen, grote woorden verfijnt ze niet, wat maakt dat er gedichten in deze bundel staan die maar geen poëzie willen worden. Een langer vers over Remco Campert bijvoorbeeld, is vooral een navertelde anekdote over een televisieprogramma dat niet uitgezonden mocht worden vanwege Camperts regel ‘alles zoop en naaide’. En al was het een ander zinnetje dat indruk maakte op De Waard, een echt nieuwe laag wordt niet aan het verhaal toegevoegd.

‘Het heterogeen’ besluit met vertalingen van poëzie van de Amerikaanse Amy Clampitt die zelf ooit op 63-jarige leeftijd debuteerde. De Waard is al langer gefascineerd door Clampitts werk, door haar kleine en toch veelomvattende observaties van grassen en planten, bijvoorbeeld: ‘zelfs van de plebejische/ weegbree in het tuintje bij de voordeur/ verdient elke alledaagse kegeltop/ een halo’.

Het natuurlijke is menselijk, van Elly de Waard

Misschien wel voor het leven getraumatiseerd
de eitjes van het vogeltje dat, toen ik het
deurtje van het postkastje op een kier zette
om te zien of het nog op het zo zorgvuldig

op mijn enveloppen gevlochten mosnestje
zat te broeden, in paniek haar vleugels spreidde
om zich zo plat en breed mogelijk op haar
broedsel te drukken - ik schrok net zo, maar van

de menselijkheid van haar gebaar, terwijl ik
voelde hoe haar klauwtjes zich in mijn hart sloegen.

Elly de Waard, Het heterogeen, De Harmonie; 48 blz. € 16,90

Janita Monna (1971) is journalist en recensent. Ze woonde lange tijd op Bonaire waar ze als correspondent werkte. Monna werkte als redacteur Poetry International festival en was initiatiefneemster voor de jaarlijkse Gedichtendag. Voor Trouw schrijft ze wekelijks over poëzie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden