Tv-column Maaike Bos

Een misbruikslachtoffer ondervraagt de dader - wat een dappere mensen

Een aardverschuiving op tv was het, al moest je nog je best doen om die als zodanig te ervaren. In de 2Doc-documentaire ‘Niks aan de hand’ (BNNVARA) nam maandag een slachtoffer van seksueel misbruik plaats tegenover de dader, en stelde hem de vragen waarmee ze al decennia rondloopt. 

Een aardverschuiving van binnen. Aan de buitenkant zagen we rimpelingen van het oppervlak, maar wat een krachten gingen er schuil onder dat gezicht, die trillende handen en lippen.

Filmmaker Heleen Minderaa koos voor een simpele, ijzersterke vorm. Een interview met de 47-jarige Miranda – vanwege privacy zonder achternaam – tegen een witte achtergrond, en een vraaggesprek tussen haar en de dader in een donker zaaltje. Wit, en zwart. Zij zit in het licht, van de dader – haar neef – komen alleen handen en mond in beeld.

De interviewfragmenten zijn doorsneden met oude filmbeelden en foto’s. Tekeningen ook, die ze in haar therapieën maakte, omdat ze geen woorden had voor het vroege misbruik. Een tongzoen, een hut in het bos, het stijve geslachtsdeel. Gaandeweg ontvouwt zich het verhaal van haar tien jaar oudere neef die haar van haar vierde tot haar dertiende seksueel misbruikte.

Ze werkte hard om niks-aan-de-hand te spelen

Daar blijft het niet bij. Ze vertelt ook waarom ze zo hard werkte om niks-aan-de-hand te spelen. Waarom betrapt worden het allerergste was, erger dan de handelingen zelf. Oma zou dat niet overleven, dreigde hij. Haar lieve oma, bij wie ze vier keer per week logeerde en van wie haar neef de buurjongen was. Ze doorstond het liever, en de dissociatie redde haar. “Ik keek naar wat er met mij gebeurde en ik voelde niks.”

Daarom is misbruik zo vernietigend, vertellen experts op de bijbehorende website niksaandehand.com, want de film is deel van een crossmediaal project om misbruik te helpen herkennen, stoppen en verwerken. Afstand nemen van haar gevoel zit zo in haar systeem, dat ze altijd ver over haar grenzen gaat, ook op haar werk en in relaties. Nachtmerries plagen haar.

De onderkoeling zit in het DNA van het verhaal. Ook de confrontatie met de neef is onderkoeld, aardig bijna. Wil ze nog steeds pleasen, of is ze de woede voorbij? Ze stelt hem haar vragen. Hoe kwam hij op het idee, hoe praatte hij het voor zichzelf goed, wat vindt hij ervan dat ze hem nooit heeft aangegeven? Hij laat zijn daderperspectief eerlijk zien. Het is ontluisterend. De jongen ontbeerde ouderlijke liefde en erkenning, werd zelf tien jaar misbruikt door de bijlesleraar, en had zo’n negatief zelfbeeld dat de stap naar slechte daden miniem was. Eigenlijk was hij ook trots. “Ik vond mezelf dom, stom en lelijk, en was blij dat er een meisje was dat het met mij wilde doen.”

Het kostte drie jaar om de woorden te vinden voor dit verhaal

Ze knippert met haar oog, vertrekt een lip. Ik moest in een interview in NRC lezen dat Heleen en Miranda drie jaar lang gesprekken hebben gevoerd om de woorden te vinden om dit verhaal überhaupt te vertellen. Dat Miranda ijskoud trillend moest stoppen toen de neef zijn motief vertelde. Zij dacht dat hij zo van háár hield, maar zij was gewoon voorhanden.

Met ‘Niks aan de hand’ willen ze het systeem rond seksueel misbruik laten zien. Hoe slachtoffer en dader het blijven verbergen, hoe omstanders niets zien of niets doen en het doodzwijgen.

In de hechte familie bleven neef en nicht elkaar zien, op bruiloften. Hij heeft haar therapie betaald. Meedoen aan deze film was het minste wat hij nog als terugbetaling aan haar kon doen, zei hij. We keken maandag naar twee ongelooflijk dappere mensen die over hun eigen trauma heen stapten in de hoop iets goeds voor anderen te kunnen betekenen. Een aardverschuiving.

Vier keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden