Review

Een maand op patat en hamburgers nekte Morgan Spurlock. Zijn lever veranderde in paté.

Een paar jaar geleden spanden twee Amerikaanse tienermeisjes een rechtszaak aan tegen McDonald's. Volgens het tweetal hadden zij hun zwaarlijvigheid te danken aan de producten van 's werelds grootste fastfoodketen.

De zaak werd wegens gebrek aan bewijs terzijde geschoven en McDonald's onderstreepte publiekelijk dat het eten maakt dat past in een gezond, voedzaam dieet. Aha, dacht voormalig televisiemaker Morgan Spurlock (1970), dat betekent dat je het dagelijks kunt eten en het nog goed is voor je ook!

In 'Super Size Me' onderwerpt Spurlock zichzelf aan een eigenaardig, masochistisch experiment: gedurende vier weken zal hij niets anders eten dan wat je bij McDonald's kunt krijgen.'s Ochtends, 's middags en 's avonds. Alles wat er op de menukaart staat moet hij eens proberen én in de grootste uitvoering. McDonald's moedigt klanten immers altijd aan de 'super size' te nemen. Ondertussen brengt Spurlock in 'Super Size Me' met statistieken, interviews en reportages de wereldwijde onontkoombaarheid van McDonald's, de in relatief korte tijd veranderde westerse eetgewoonten, en de politieke macht van de fastfood-industrie in kaart. Deels volgt hij daarmee het traject van 'Fast Food Nation' (2001). In dat geruchtmakende boek maakt auteur Eric Schlosser inzichtelijk hoe McDonald's van kinderen levenslange klanten maakt, hoe gezondheidsrisico's worden vergroot door de monopolisering van de vleesverwerkende industrie en hoe fastfood Amerikaanse schoolkantines domineert.

Het meest ontluisterende aspect van Spurlocks geestige, slimme film vormen de resultaten van het McDieet. Vooraf laat Spurlock, als kind balletdanser en al jaren woonachtig in New York (waar mensen gemiddeld kilometers per dag lopen) drie artsen vaststellen dat hij een uitstekende conditie en prima lichaamsgewicht heeft. Drie weken later raadt zijn huisarts Spurlock dringend aan onmiddellijk op te houden met dat 'belachelijke' dieet. Spurlock blijkt ruim 10 kilo aangekomen en zijn bloeddruk en cholesterol zijn flink gestegen. Het is zijn lever die de medicus de meeste zorgen baart. Die is veranderd in 'paté'. ,,Dat je je letterlijk kunt dood drinken weten we. Maar ik had geen idee dat je je lever kapot kunt maken met een vet dieet'', zegt de arts verbijsterd.

Ook Spurlocks veganistische vriendin vindt het experiment maar niks. Twee weken nadat ze hem een uiterst verantwoord 'laatste avondmaal' heeft voorgeschoteld, klaagt ze over Spurlocks futloosheid en afwezige libido. In de film maakt Spurlock tegen die tijd een gedeprimeerde indruk. ,,Mijn diëtiste, die je in de film ziet, constateerde dat ik niet eens de helft van de voedingswaarde binnen kreeg die ik dagelijks nodig heb. Daardoor voelde ik me zo ellendig'', zegt Spurlock. ,,Maar zodra ik begon te eten voelde ik me weer fantastisch, dan kreeg ik een kick van alle suiker, vet en cafeïne. Na een uur of twee voelde ik me weer beroerd. Ik was warrig, depressief en impotent. Voor die symptomen worden in Amerika enorme hoeveelheden medicijnen voorgeschreven. Voor depressie hebben we Prozac, voor impotentie Viagra, en ongeconcentreerde kinderen krijgen Ritalin. Wat is er toch aan de hand, vraagt iedereen zich af. Maar niemand zegt hardop dat het misschien iets te maken heeft met wat we eten.''

Hoe zit het met persoonlijke verantwoordelijkheid versus bedrijfsverantwoordelijkheid? In zijn film wordt McDonald's ('het ikoon van de fastfoodindustrie', zegt Spurlock) flink gehekeld, maar de McConsumenten komen er in 'Super Size Me' nogal ongeschonden vanaf. Spurlock: ,,Ik benadruk in de film dat het ieders persoonlijke keuze is om fastfood te eten. Volgens mij is de film zo opgezet dat mensen achteraf die eigen verantwoordelijkheid ook vóelen. En ja, natuurlijk moeten we zorgen dat op scholen kinderen iedere dag gymmen en uitsluitend goed eten krijgen. Wég chips, frisdranken, frietjes en ijs uit de kantines. Maar de bedrijven wijzen wel heel makkelijk in de richting van de consument. Een vriend van mij nam z'n kind nóóit mee naar McDonald's. Komen ze de eerste dag in de kleuterklas, hangt er een poster van Ronald McDonald aan de muur met een stapel boeken in zijn armen: 'Hoi, zullen we samen een boekje lezen?' Waar slaat dat opt Wat doet een grote corporatie in een kleuterklas? Er zijn zelfs gesponsorde schoolboeken, waarin rekensommen zijn gesitueerd aan de kassa van McDonald's. Dat bedrijf moet ophouden zich zo agressief op kinderen te richten.''

In eigen land heeft 'Super Size Me' al veel losgemaakt en maakt sinds begin mei een zegetocht langs de bioscopen. Na de première tijdens het Sundance Film Festival, waar hij de regisseursprijs ontving, kreeg Spurlock van McDonald's te horen dat zijn film een gimmick is. ,,Dat ik een shock filmmaker ben en dat ik ook wel kan verzinnen dat je niet drie keer per dag fastfood moet eten. Maar een paar weken later haalde McDonald's de Super Size-optie van het menu. Zou dat toeval zijn? Ik beschouw het in elk geval als een stap in de goede richting.'' Want hoe vrolijk ook verpakt, Spurlocks boodschap is dodelijk serieus: fastfood is ongezonder dan de meeste mensen denken. 'Super Size Me' legt expliciet de link tussen veel fastfood eten en suikerziekte, hoge bloeddruk en cholesterolgehalte, hart- en leveraandoeningen. Zwaarlijvigheid zal roken verdringen van de eerste plaats op de lijst vermijdbare doodsoorzaken, wordt in de film beweerd. Het beeld waarin Spurlock en zijn diëtiste de totale hoeveelheid suiker op tafel zetten die hij in één maand heeft binnengekregen, is zelfs voor gezondheidsfreaks een eye-opener. ,,En dit is geen lekker-lachen-om-dikke-Amerikanen-probleem meer'', zegt Spurlock, die met eigen ogen heeft gezien dat ook Nederlanders 'aardig op weg' zijn. ,,De Amerikaanse levensstijl van te veel eten en te weinig bewegen is over de hele wereld overgenomen. Het bleek een fantastische franchiseformule!'', schatert Spurlock, die zelf inmiddels weer een stuk gezonder oogt dan aan het eind van zijn film.

Zou Spurlock, thans geen vader, zelf zijn kinderen meenemen naar McDonald's? ,,Nee. Nooit. Ik houd van kwaliteit. Begrijp me goed, ik ben dol op cheeseburgers. Ik zou mijn kinderen willen leren hoe geweldig eten kan zijn en ze meenemen naar de beste burgertent in New York City.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden