Review

Een luisterend oor is de dood in de pot

Jeffrey Kaplan. Radical Religion in America. Syracuse University Press.

Op die 19de april nam hij wraak op de federale autoriteiten die volgens hem verantwoordelijk waren voor het bloedbad van Waco, exact twee jaar daarvoor. Want voor McVeigh zijn David Koresh en de Branch Davidians symbool voor de naar vrijheid hunkerende Amerikanen. En die willen maar twee dingen: hun eigen gang gaan en vooral met rust gelaten worden. Ze hebben hun buik vol van de bemoeizucht van een, zoals zij dat ervaren, arrogante en betuttelende overheid. Een regering die immers regels uitvaardigt over het aantal bomen dat mag worden omgezaagd en aan welke eisen iemand moet voldoen om een wapen te bezitten, die deugt niet.

McVeigh is niet de enige die er zo over denkt. Aan de uiterste rechterflank van de Amerikaanse samenleving heeft zich een bont gezelschap gevormd van militia's, religieuze sekten en politiek radicale groeperingen, die de 19de april herdenken als een dag waarop de individuele vrijheid bloedig werd onderdrukt. Het was dan ook niet voor niets dat de Amerikanen op 19 april jongstleden hun hart vasthielden. Regeringsgebouwen werden extra bewaakt, verdacht geparkeerde auto's werden onderzocht op explosieven en overheidspersoneel diende alert te zijn op vreemde postpakketten. Maar er gebeurde niets.

Dat zal de socioloog Jeffrey Kaplan niet verbaasd hebben. In zijn recent verschenen Radical Religion in America stelt hij dat dit soort groeperingen een hoop lawaai maakt (vooral op Internet) maar als het erop aankomt niet tot harde actie zal overgaan. Door de wereld af te schilderen als een broeinest van samenzweringen en de adepten voor te houden dat de nieuwe wereldorde in het verschiet ligt, wordt weliswaar de kiem gelegd voor een strijdlustig potentieel, maar verder dan deze retoriek komt het niet.

Radicalisering, aldus Kaplan, heeft namelijk isolement nodig. Alleen in volstrekte sociale en fysieke afzondering van de buitenwereld zijn charismatische leiders in staat hun volgelingen dermate te manipuleren, dat ze alle besef van de realiteit verliezen en zich kunnen koesteren in hun rol van de eeuwige underdog. En juist aan dat sociale isolement ontbreekt het.

Militia's en messianistische desperado's worden door het overgrote gedeelte van de Amerikanen met de nek aangekeken, niettemin mochten hun leiders een paar jaar geleden hun opwachting maken bij het Congres om hun grieven te uiten. Ook worden ze regelmatig uitgebreid geportretteerd in de media, terwijl de volksvertegenwoordiging het overheidsoptreden in Waco fel heeft bekritiseerd. Een luisterend oor is de dood in de pot voor menig revolutionair elan, laat staan als de ideologische opponent het voor een gedeelte met je eens is.

Natuurlijk zijn excessen à la McVeigh niet uit te sluiten, maar dat moet volgens Kaplan worden toegeschreven aan wanhopige eenmansacties. Anders dan in West-Europa spelen de apocalyptische bijbelboeken een cruciale rol in de ideologische grondslagen van het Amerikaanse rechts-extremisme. Het schriftuurlijk dualisme van goed en kwaad schept voor de ware gelovige nu eenmaal een eenvoudig kader. Het biedt een verklaring en oplossing voor het totale scala van maatschappelijk onheil, terwijl hijzelf uiteindelijk zal zegevieren op Satan en zijn trawanten.

Kaplan schildert dit radicale milieu af als een bizar conglomeraat, bestaande uit neo-nazistische splintergroeperingen, racistisch eindtijdsekten en bewegingen die zich baseren op de Noors-Germaanse mythologie. Wat hen bindt is de onvermijdelijke komst van de Apocalyps als ultieme remedie voor de oplossing van alle kwaad zoals de overheid, joden, vrouwenemancipatie, homofielen en zwarten. Daarmee houdt echter de harmonie op. Niet alleen verschillen groeperingen als bijvoorbeeld de Odinist Alliance en de kerk van White Angel Isaac Sons uit Lincoln, North Carolina hemelsbreed van inzicht over het verloop van het eindtijd-scenario, ook door machtswellust en kinnesinne liggen ze voortdurend met elkaar overhoop. Die onmin komt ondermeer naar voren in het weinig honkvaste karakter van de aanhang. Het is kennelijk maar een kleine stap van de in de woestijn van Arizona gesitueerde Ring of Troth, waar het tribale ethos van de Germaanse stam in ere wordt gehouden, naar de Solid Rock Bible Church, ergens op het platteland van de staat Oklahoma. En als het daar niet bevalt, dan is er altijd wel plaats in de National Socialist White People's Party Nazi Motorcycle Club.

Kaplan biedt een boeiend inzicht in dit vermaledijde vlechtwerk van radicaal politieke denkbeelden en buitenissige religieuze exegese. Qua omvang stelt het allemaal weinig voor, hoewel tegenstanders als de joodse Anti-Defamation League de neiging hebben dit wrokkige volksdeel als staatvijand nummer een te bestempelen. Het merendeel moet echter niets hebben van geweld en koestert zich in de droomwereld van de nakende Apocalyps, zonder de neiging te hebben deze op eigen kracht te forceren. Ze wachten af, net zoals hun voorgangers al tweeduizend lang hoopvol hebben uitgezien naar de komst van een perfecte wereld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden