Boekrecensie

Een liefdevol monument voor niet-ideale ouders

Uitsnede uit omslag ´De nadagen´ Beeld Querido

In een roman over zijn familie legt A. N. Ryst vast wat onherroepelijk verloren gaat.

Of ik het nieuwe boek van A.N. Ryst wilde bespreken. Geen idee, ik had nooit van hem gehoord, maar al snel ontdekte ik dat achter die naam Daan Remmerts de Vries schuil ging die in 2014 opzien had gebaard met ‘De harpij’, een grootse, mythische roman waaraan hij meer dan twintig jaar gewerkt had en die hij, omdat hij vreesde als schrijver van kinderboeken niet serieus te worden genomen, onder pseudoniem had uitgebracht. Dat ik dat gemist had mag een wonder heten, zeker omdat ik Remmerts de Vries niet alleen ken als beeldend kunstenaar en bekroond kinderboekenschrijver (meer dan dertig titels heeft hij op zijn naam staan, hij kreeg er zilveren en gouden griffels voor), maar ook als mens. We spraken elkaar wel eens op een uitgeversborrel of nieuwjaarsreceptie en ik las ‘Zo zal ik bij je zijn’ uit 2006, een rauwe, ongepolijste roman over onthechting, die ik in mijn arrogante hoofd wegzette als een ‘interessante mislukking’. Die roman schreef Remmerts de Vries wel onder eigen naam.

Acht jaar geleden, bij de opening van een overzichtstentoonstelling van Daans werk in het Haags Gemeentemuseum kwamen we te spreken over zijn zus met wie ik decennia terug kortstondig bevriend was geweest. In onze jonge dagen - we kwamen net van de toneelschool - hadden we aan het scenario voor een film gewerkt. Aan samenwerking en vriendschap kwam een einde toen we ons een week lang opsloten in het Friese buitenhuisje van haar ouders. Hoe? Doet hier niet terzake, maar zus en huisje spelen een rol in ‘De nadagen’, het boek dat Daan (alias A.N. Ryst) schreef over zijn ouders. ‘Verachtelijke lieden’, als ik zus mocht geloven - een beeld dat op de schop gaat, uiteraard. Van haar herinner ik me vooral haar opvallend grote ogen waar heel veel druk op stond. De ‘gewone’ lezer zal zich een eigen beeld gaan vormen, maar als Ryst zus ‘Mo’ vanachter een plant de kamer in laat loeren, komen onze beelden vast en zeker samen.

Dat Friese huisje is in de loop der jaren uitgegroeid tot een landgoed. Vader Haak, voorheen een hoofdofficier van Justitie, en Moeder Juan (spreek uit met een J), een maatschappelijk werkster die zo nu en dan bijstand verleent aan een echtpaar met moeilijkheden, zijn er eind jaren tachtig permanent gaan wonen en slijten er nu de laatste jaren van hun leven. De bomen die Niek en zijn vader hebben aangeplant zijn een bos geworden. De tuin trekt vogels aan en vlinders, er is een schuurtje en verderop is de dijk. Er worden maaltijden bereid en opgegeten, sinterklaas gevierd, kerst, ze zitten in de tuin of bij de open haard, er is een steenrijke tante met een gekke naam, er zijn kinderen en kleinkinderen en ze komen op bezoek. Oudste zoon Ellert, eerst met vrouw Agnes, later met een ander; de licht krankzinnige dochter Mo en haar Italiaanse vriend Ettore die losse handjes heeft en geldgebrek of -zucht; en Niek.

Auteur Ryst

Hij kijkt, praat, observeert, stelt af en toe een vraag, maar is vooral ook een heel goede luisteraar én schrijver met een melancholieke nood de dingen vast te leggen: te bewaren wat verloren ging of dreigt te gaan. Liefdevol doet Ryst verslag van ritueel gekibbel en alledaagse ergernissen: de een wil het bovenraampje open hebben, de ander juist dicht, dus dat raampje gaat open en dicht, zonder verder commentaar; híj had vriendinnen, zíj nam een minnaar die kwam en komt zelfs langs; hij heeft ‘La dolce vita’ opgenomen, zij vraagt: helemaal? want hij stelt de videorecorder altijd veel te zuinig in.

Er was en is veel afstand, eenzaamheid en onvermogen. Als er in het verleden al ruzies waren dan zijn ze gedoofd. Wat rest is de constatering dat Haak en Juan toch bij elkaar zijn gebleven. En dat is niet voor niets is geweest.

Boek én huwelijk snorren als een fluisterbootje richting de láátste dagen, die van hem of haar, of van hen samen; dat houdt Ryst heel lang in het midden. Niet uit effectbejag, maar gewoon, omdat het zo ging. Er wordt geen enkele poging gedaan dit huwelijk, deze familie, dit verhaal in een literaire jas te hijsen. Ryst durft het aan geen grote lijnen uit te zetten, maar laat het allemaal kalmpjes aan gebeuren. Een boek als het leven zelf, zou ik haast zeggen. Het verleden krijgen we (een uitzondering daargelaten) in terloopse brokjes opgediend, niet chronologisch en zeker niet uitputtend, maar beetje bij beetje: Haak en Juan laten op hun oude dag geregeld dingen los.

Omslag Beeld Querido

Zij laten los, Niek legt vast. Dat is, besef ik nu, wat me zo ontroerde. Ryst/Niek bouwt een monument voor Juan en Haak, de mensen die zeer zeker geen ideale ouders waren. Wat al te gemakkelijk gaat zo’n boek dan over het leed van de schrijver. Hier niets van dat al. Het is er wel, dat leed, stuk voor stuk lijden de kinderen aan verlatingsangst, maar het draait om hén, die ouders, zij zijn de hoofdfiguren, hén wil hij behouden. Dat dat niet kan is evident want “een beeldje van een haas is geen haas. Net zomin als een foto van een haas een haas kan zijn. Alleen een levende haas in een levend veld is een haas. Vluchtig, kwetsbaar, teer, een moment in de eeuwigheid - maar wezenlijk.”

Dat kwam, aan het eind van het boek heel hard binnen. Daans onrust, de neuroses van ‘Mo’, ik kijk daar nu anders naar, maar het boek is meer dan dat, goddank.

Aanvankelijk moest ik, in de manier waarop Ryst de dingen voor zich laat spreken, aan Voskuil denken - die humor - maar gaandeweg dacht ik toch vooral aan Juan en Haak, aan Ryst dus, en aan Daan, én aan ‘momenten in de eeuwigheid’ dat wil zeggen: de echo daarvan.

Niet omdat ik Ryst, Daan, Niek, Mo of dat huis ooit heb gekend, maar omdat Ryst woord voor woord een wereld voor ons bouwt waarin het leven nagalmt.

Oordeel

Liefdevol verslag, de humor herinnert aan Voskuil

A. N. Ryst

De nadagen

Querido; 240 blz. € 18,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden