Scheefgroei in de polder Beeld BNNVara
Scheefgroei in de polderBeeld BNNVara

Tv-columnRenate van der Bas

Een land vol zzp’ers, dat heeft toch geen toekomst

Scheefgroei in de polder: zondag bracht NPO1 het eerste deel van dit verhelderende tweeluik over de stand van het land. De enige kritiek die je kunt hebben, is dat het beter vóór de verkiezingen uitgezonden had kunnen worden.

Maar wellicht hadden de makers – gespreksleider Jeroen Pauw, historicus Sander Heijne en bedrijfskundige Jeroen Smit – zich dan laten verleiden om er politici in te stoppen. Terwijl het verfrissend was om eens sec en rustig de stand van zaken op te maken, met duidelijk cijfermateriaal en de ervaringen van gewone mensen, zonder er meteen over te gaan hakketakken.

Alles draaide om de kernvraag: hoe goed doen we het écht in ons economisch zo ­succesvolle land? Velen kunnen geen vaste baan meer krijgen, een eigen huis is on­betaalbaar voor de gewone man/vrouw en voor 40 procent van onze werkenden zijn inflatiecorrectie, pensioenopbouw, vakantiegeld en inkomenszekerheid een fata ­morgana.

Gewone werkenden zijn steeds belangrijker zijn voor het vullen der staatskas

Sander Heijne schreef met Hendrik Noten het boek Fantoomgroei – waarom we steeds harder werken voor steeds minder en kwam met snoeiharde grafieken. Die lieten zien hoe de belastingdruk voor bedrijven steeds lager wordt en de gewone werkenden steeds belangrijker zijn voor het vullen der staatskas. Met als zzp’er vaak geen uitzicht op persoonlijke groei. Zo schetste een chauffeur de zegeningen van het werken voor Uber: hij mag blij zijn als hij van duizend euro omzet per week een kwart overhoudt voor zichzelf. “Bouw je pensioen op?”, wilde Pauw weten. De mallerd.

Je kunt er gerust van uitgaan dat veel zzp’ers de armen van de toekomst zijn. Amerikaanse beelden van hoogbejaarden die noodgedwongen werken als inpakker in de supermarkt, zijn ook hier niet ondenkbaar.

Toen Pauw aan Jeroen Smit vroeg of hij zzp’er was uit vrije wil, straalde Smit iets ­lacherigs uit, alsof hij dacht: wat vraag jij nou, ik ben heus niet zo’n loser die geen ­vaste baan kan krijgen. Pauw laakte Smits lachje: voor veel mensen is werken zonder zekerheid geen keuze, maar de enige manier om iets te verdienen.

Zoals in de journalistiek. Aan het woord kwam Jolanda van de Beld, die freelance schrijft voor de NRC. Een krant waar net als bij Trouw een flink deel van het werk wordt verricht door een ploeg zzp’ers. Ik hoor daar zelf ook toe en laatst telden we in een wil­lekeurige week – ook tot onze eigen verrassing – dat het om meer dan 40 procent van de redactionele teksten en het eindredactiewerk ging. Om over de foto’s nog maar te zwijgen: de fotograaf in vaste dienst is uitgestorven.

Als zzp’er kun je zonder pardon bedankt worden voor je diensten

Ondanks dit soort belangen voelt het dapper dat Van de Beld openlijk voor betere voorwaarden pleit. Want je weet: als zzp’er kun je zonder pardon bedankt worden voor je diensten.

“Dit heeft geen toekomst”, concludeerde Pauw op enig moment over de groei van het grote leger vogelvrije zzp’ers. Maar aflevering 2 van Scheefgroei in de polder moet optimisme brengen: Smit denkt dat we nu echt een kantelpunt bereiken, door corona. De crisis bewijst volgens hem dat we niet zonder krachtige overheid kunnen en dat bedrijven meer ‘vet op de botten’ moeten houden, meer moeten investeren in zichzelf en hun mensen, en niet alleen moeten denken aan efficiency en aandeelhouders.

Een open deur? We moeten blijkbaar nog flink zoeken naar de sleutel.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden