Beeld Trouw

BoekrecensieBiografie

Een kijkje in de ziel van Hendrik Muller

Dik van der Meulen schrijft biografie van zakenman, diplomaat en schrijver Hendrik Muller.

Als er een gezegde bestond voor het tegenovergestelde van de uitdrukking ‘zich omdraaien in zijn graf’ dan zouden die woorden van toepassing zijn geweest op Hendrik Muller. Wat zou de Rotterdammer verguld zijn als hij wist dat hij bijna acht decennia na zijn dood was vereeuwigd in een boek over zijn leven. Hoewel, grote kans dat hij niet zou kunnen nalaten om toch nog een kritische noot te plaatsen: nu pas?

Auteur van ‘Dr. Hendrik Muller. Wereldreiziger voor het vaderland (1859-1941)’ is Dik van der Meulen. Eerder maakte hij naam met zijn bekroonde studies over Multatuli en Willem III. Vraag hem om een biografie te schrijven en je bent verzekerd van een voortreffelijk resultaat. Ditmaal werd hij aangezocht door het Dr. Hendrik Muller’s Vaderlandsch Fonds, de stichting die met Mullers nagelaten kapitaal een keur aan culturele doelen steunt.

Of Muller zijn biografie met genoegen zou hebben gelezen is vers twee. Van der Meulen spaart zijn studieobject niet. Ongetwijfeld zou Muller in de pen zijn gekropen om de biograaf erop te attenderen dat hij heus niet zo’n verongelijkte ruziemaker en snoever was.

Grammaticale kronkels

Want schrijven dat deed hij. Van der Meulen citeert uit talloze brieven. En dat is voor de lezer een genot, maar moet voor hem meer dan eens een kwelling zijn geweest, aangezien Mullers tijdgenoten al klaagden over zijn niet te ontcijferen handschrift en grammaticale kronkels. De verblekende inkt, het vervagende potloodgrafiet en het door vocht aangetaste briefpapier maakten het er niet eenvoudiger op.

Bijzonder voor de tijd waarin Muller leefde is dat hij zich in zijn brieven in de ziel liet kijken. Hij besprak met vrienden en familie zijn twijfels over het doopsgezinde geloof van zijn voorvaderen, berichtte zijn ouders vrijuit over zijn liefdes en gaf al op jonge leeftijd menigmaal blijk over een vergroot ego te beschikken.

Hendrik Muller was een ijdeltuit en die eigenschap zat hem geregeld in de weg. Als zoon van een politicus en koopman die dankzij een goed handelsinstinct fortuin had gemaakt met zaken in Afrika leed hij weinig gebrek. Maar Muller wilde zelf gezien worden, was afgunstig en een conflict was nooit ver weg. Zo nam hij er geen genoegen mee dat zijn vader hem passeerde ten faveure van zijn broer toen een diplomatieke post in Liberia vacant kwam.

Niet veel later was het vanwege Mullers moeilijke karakter over en uit met zijn zakencarrière en raakte hij gebrouilleerd met zijn verwanten. Zijn onvoorspelbaarheid, vele vriendinnen en courtisanes, egocentrisme: Hendrik had het bij de andere Mullers verbruid.

Verzamelaar van visitekaartjes

Vanaf dat moment zakt de biografie iets in. Van der Meulen haalt nog altijd een hoog niveau, maar in het eerste deel lijkt hij Muller dichter op de huid te zitten, misschien wel omdat de persoonlijke brieven aan zijn familie daarna ontbreken.

Met gezantschappen in de Zuid-Afrikaanse Oranje Vrijstaat, Roemenië en Tsjecho-Slowakije, stortte Muller zich op een diplomatieke carrière. Hij ontpopte zich tot een fervent verzamelaar van visitekaartjes – het liefst van gouverneurs en staatshoofden. Het had allemaal wat potsierlijks, aldus Van der Meulen.

Tegelijk voelde Muller zich tijdens zijn reizen niet te groot om bij de gewone man aan te kloppen. Hij ontpopte zich in den vreemde tot een antropoloog en reisschrijver en als we zijn biograaf mogen geloven zijn die publicaties over de lokale gebruiken en gewoonten nog altijd lezenswaardig.

Zakenman, diplomaat, schrijver, wereldreiziger – Hendrik Muller was oneerbiedig gezegd een manusje-van-alles die leefde vanuit zijn koffers.

Destijds was hij een bekende Nederlander. Nadien raakte hij in de vergetelheid, als slachtoffer van zijn eigen veelzijdigheid. Wat zou er zijn gebeurd wanneer zijn loopbaan over minder terreinen was versnipperd, als hij zich meer had gericht op één specialiteit, vraagt Van der Meulen zich af. Goed mogelijk dat hij dan nu bij menigeen scherper op het netvlies zou staan.

Verbitterd gaf Muller op zijn 73ste te kennen dat hij wel wat meer erkenning voor zijn inspanningen voor volk en vaderland mocht krijgen. Waar bleven de onderscheidingen? “Het is krenkend te worden achtergesteld bij anderen.” Bij al zijn grillen was zijn grote eergevoel een constante. Tot in het graf.

Oordeel: Van der Meulen schrijft wederom een uitstekende biografie.

Dr. Hendrik MullerBeeld Querido

Dik van der Meulen
Dr. Hendrik Muller. Wereldreiziger voor het vaderland (1859-1941)
Querido. 488 blz, € 32,99

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden