Architectuur Verbouwing

Een kerk ombouwen tot een gezellige woning

Beeld Herman van Heusden

Samen met een projectontwikkelaar een kerk verbouwen. Dat deden Arjan Hartong en Medina Alic in Edam.

Veel kerken moeten een nieuwe functie krijgen, zagen we de afgelopen weken al in Trouw. Maar het zijn weerbarstige gebouwen. En als je er te veel aan verandert, is de sfeer er zomaar uit. Toch zagen Arjan Hartong en Medina Alic meteen mogelijkheden toen ze langs de leegstaande Groenlandkerk in het hart van Edam liepen. Ze deden navraag, maar de gereformeerde kerk uit 1891 stond niet te koop.

Toen ze het alweer een beetje vergeten waren, hoorden ze opeens dat er een kijkdag was – het kerkbestuur wilde er toch vanaf. De timing was niet perfect: Medina was hoogzwanger. Ze gingen toch even kijken en kwamen terecht tussen de projectontwikkelaars. “Ik zag het niet zitten”, zegt Medina. “Het ging niet alleen om de kerk, maar ook om twee bijgebouwen. Je moest alles in één keer kopen.”

Onzeker project

Om in aanmerking te komen, moesten ze een goed plan presenteren. Het was waarschijnlijk niets geworden als ze niet tegen een beginnend projectontwikkelaar waren aangelopen die het ook niet in zijn eentje aandurfde. Ze sloegen de handen ineen: Arjan en Medina zouden de kerk voor hun rekening nemen, de projectontwikkelaar deed het huis ernaast. “We maakten wat schetsen, presenteerden ons plan en deden een bod. Dat duurde precies twee weken en een bevalling.” Het heeft zeker geholpen dat Arjan en Medina allebei werken in de beheersing van grote infrastructurele projecten als dijkversterking en de aanleg van spoorlijnen. “Dan moet je de risico’s en bedreigingen inschatten. We kunnen dus wel iets met de kostenraming van een onzeker project.”

Beeld Herman van Heusden

Onzekerheden genoeg in de Groenlandkerk. Ten eerste was volkomen onduidelijk of en hoe het gebouw gefundeerd was. Om alle risico’s uit te sluiten, gingen er gloednieuwe heipalen de grond in.

En dan de verbouwing: hoe maak je van zo’n enorme ruimte, tien meter hoog, een gezellige woning zonder het unieke karakter geweld aan te doen. Wordt het geen echoput, met al dat glas, stucwerk en beton? Hoe stook je het warm?

Ze konden in elk geval vrijuit aan de slag, het interieur van de kerk was al goeddeels verwijderd. Al hun ideeën en eisen zetten ze op papier voor de architecten Jos Hoope en Roy Plevier. “Niet alleen hoeveel kamers we wilden, maar ook dat er spannende doorkijkjes moesten komen, veel daglicht, een prettig klimaat. Het ontwerp ging vier keer heen en weer, na lange besprekingen. En toen kon de aannemer aan de slag.

Nieuwbouwnorm

Tegen een zijgevel van het gebouw werden twee galerijen gehangen die met een spectaculair trappenhuis verbonden zijn. Op de eerste verdieping kwamen twee slaapkamers en een badkamer. De tweede verdieping is een bijzondere ruimte, met een volledig glazen wand. Daardoor is de kamer geluidsdicht afgesloten van de rest van de woning, maar blijven de zichtlijnen van de begane grond tot de nok van het dak behouden. In die glazen doos is de ruim bemeten slaapkamer van Arjan en Medina. Voor het roosvenster in de voorgevel staat een vrijstaand bad.

De badkamer met vrijstaand bad en roosvenster. Beeld Herman van Heusden

Het gebouw dat tegen de achtergevel stond is gesloopt. Zo konden er drie hoge openslaande deuren worden gemaakt naar de tuin. Onder de tuin zitten twee bronnen voor een warmtepomp. “De isolatie voldoet aan de nieuwbouwnorm”, zegt Arjan trots. Dat heeft wel wat voeten in de aarde gehad. Voor de oude kerkramen zijn kunstig vormgegeven voorzetramen geplaatst en het dak is zo geïsoleerd dat de balken zichtbaar zijn gebleven. Dat was een monnikenwerk, net als het zagen van de latjes die aan de onderkant van de galerijen het plafond vormen – gezaagd uit balken van het oude kerkplafond. Erachter zitten akoestisch doek en steenwol, die zorgen voor geluidsdemping. En zo is de verbouwde kerk geen kille klankkast geworden, maar een lichte ruimte die op sommige plekken groots en op andere juist intiem aanvoelt.

Aannemer Dave Steur is kind aan huis geworden in het langdurige bouwproces, dat net is afgerond. “Onze zoon Armin is nu tweeënhalf jaar”, zegt Medina. “Hij werd geboren toen we de kerk kochten.”

Lees ook:

Een op de vijf Nederlandse kerken is geen kerk meer

Het is in veel steden en dorpen een gevoelige discussie: wat te doen met een leegstaande kerk? Trouw bracht in kaart hoeveel kerkgebouwen Nederland telt en hoeveel daarvan een nieuwe bestemming hebben gekregen. Katholieke kerken blijken strengere voorwaarden te stellen aan herbestemming dan protestante.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden