Wim Boevink leestJahrestage

‘Een jaar uit het leven van Gesine Cresspahl’ van Uwe Johnson doet verlangen naar warmte

Auteur Uwe Johnson

Onlangs verscheen de vertaling van Jahrestage van Uwe Johnson. 1600 bladzijden. Wim Boevink leest en geeft zich gewonnen. Het tweede deel van een driedelig leesverslag.

Twee werelden zijn er, zoals er altijd ten minste twee werelden zijn. In de roman van Uwe Johnson is er die van het heden in New York, in 1967-1968, en  die van het verleden in een stadje in Mecklenburg, in het oosten van Duitsland, vanaf de jaren dertig tot in de jaren vijftig. Vanuit dat New Yorkse heden kijkt hij terug, door de ogen van zijn heldin, zijn protagonist ­Gesine Cresspahl.

Ik, lezer, wil van haar houden.

Want de schrijver wil dat ik zestienhonderd pagina’s met haar doorbreng. Gesine is 34. Geboren werd ze in Jerichow, Mecklenburg, in het omineuze jaar 1933. Ze woont sinds vijf jaar in New York, alleen.

Alleen met haar tienjarige  dochter Marie. Dat Gesine’s vader en moeder niet meer leven, dat de vader van Marie niet meer leeft, dat dat iets te maken heeft met de politieke omstandigheden, met het naziregime, met de Sovjet-dictatuur, dat kun je als lezer nog niet weten, maar je voelt vanaf het begin een gemis. Er ligt weemoed over de zinnen. De Duitse romantitel Jahrestage betekent eigenlijk Gedenkdagen.

Dit is een boek van herinneringen.

Gesine deelt ze met Marie. Marie, die haar moeder geen moeder noemt of mama, ze noemt haar wat afstandelijk Gesine.

Ik wil van Gesine houden. Maar Uwe Johnson houdt ook haar op afstand. Ik zie haar nog niet voor me. Ik ben in haar hoofd en zie van verre de landschappen van Mecklenburg, de velden, de bosranden, de dorpen en stadjes met hun fictieve namen. Gesine noemt haar vader niet vader, ze noemt hem Cresspahl.

Weer die afstand.

Maar ik voel tegelijk een verlangen naar warmte. Het verlangen van een ontheemde.

Gesine’s New York is in die dagen nog een stad van vluchtelingen, van aangespoelden. Aangrijpend is de beschrijving van oudjes op Broadway die hun bezit in Europa niet hebben kunnen redden en die eenzaam uren doen over het drinken van een kop koffie in een cafetaria. De wereld is nog tamelijk kapot. De ontheemden zijn de slagvelden van Europa ontvlucht, maar ook Amerika is een toneel van onlusten, geweld, van antisemitisme en racisme. Het land voert oorlog in Vietnam.

In de straten van New York wemelt het van de opgegeven mensen.

Gesine is nog goed af, want ze werkt bij een bank.

Haar meest nabije familielid is The New York Times, de krant die ze haar deftige, cigarillo’s rokende tante noemt. De tante die haar vertelt hoe het toegaat in de wereld. Elke gedenkdag bevat wel een citaat uit de Times.

Hier ergens begint ook mijn liefde voor Gesine. Hoe precies ze haar krant vouwt voor ze in de metro stapt om hem te kunnen  lezen in het gedrang. Haar dagelijkse bewustzijn.

En de wereld zit haar op de hielen. Het zwarte meisje in de witte klas van Marie.  Haar schaamte naast haar te moeten zitten. Marie, het kind, noemt haar de alibinegerin. Een zwart meisje levert de school federale subsidie op. “Pas op je woorden, Marie”, zegt Gesine.

Ik lees deze passages bijna met tranen in de ogen. Uitgeweken voor een nog door nazi’s gecorrumpeerd stelsel in Duitsland, is ze beland in een systeem van onrecht in Amerika.

Maar zo staat het er niet. Zo lees ik het. De tekst is veel rijker, veel subtieler en veel humaner. Hoe kan een mens zich verhouden tot het wereldgebeuren? Ook daarover gaat deze grootse, volle roman.

Uwe Johnson
Een jaar uit het leven van Gesine Cresspahl
vertaling Marc Hoogma
Van Oorschot;
1595 blz. € 69,99

Lees ook:

Eerste deel van het leesverslag: Dit is het begin van een liefde

Onlangs verscheen de vertaling van Jahrestage van Uwe Johnson, in het Duits verschenen in 1970. 1600 bladzijdes. Wim Boevink leest en geeft zich gewonnen. Het eerste deel van een driedelig leesverslag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden