Great American NovelsBeloved

Een intiem verhaal met de dreigende kracht van een Griekse tragedie

Hoe groots is Amerika nu echt? Tot de verkiezingen van 3 november bespreken we iedere week een Great American Novel. Dit keer: Beloved.

Het leed geen twijfel dat Toni Morrison op onze lijst van Great American Novels moest staan. De enige vraag was met welk boek. Lied van Solomon had ook gekund, Morrisons epische roman over een zwarte man op zoek naar een ‘verborgen schat’ die niet een zak goud blijkt te zijn, maar de bewustwording van zijn eigen bewogen familiegeschiedenis.

Uiteindelijk viel de keuze op haar beroemdste boek, Beminde (Beloved), dat meteen bijverschijning in 1987 werd onthaald als een roman die een deel van de Amerikaanse ziel vastlegde. Het aangrijpende verhaal van een vrouw die vlak na de Amerikaanse Burgeroorlog haar onderkomen met een klopgeest moet delen, liet Amerikanen met nieuwe ogen kijken naar hun samenleving, als een huis waaruit de spoken nog steeds niet zijn verdreven.

De roman speelt zich af in 1873, acht jaar na het einde van de oorlog. Hoofdpersoon Sethe woont in het noordelijke Ohio, samen met haar enig overgebleven kind, een dochter van achttien. Op een dag verschijnt bij haar in de voortuin een jonge vrouw. Haar naam is Beminde en ze heeft geen lijnen in haar handpalmen en geen eelt op haar voeten. Sethe begint te geloven dat het de geest van haar dode dochter moet zijn en neemt haar in huis. Als in een boos sprookje vergeet ze al haar andere taken – haar werk, haar dochter – en gaat helemaal op in haar zorg en liefde voor de steeds veeleisender wordende Beminde.

Ondertussen schildert Morrison in wervelende scènes Sethe’s vroegere leven als slavin in Kentucky, dat ondanks alles zijn gelukkige momenten had, totdat het plotseling een gruwelijke wending neemt. Het zijn vooral de personages die beklijven: Denver, Sethe’s schuchtere dochter, die niet kan concurreren met haar overleden zus. Halle, Sethe’s­­ jaren geleden verdwenen man, die te goedaardig was, niet hard genoeg om de gevaren te doorstaan van hun leven op de plantage Sweet Home. De zorgzame Paul D, ook ooit eigendom van Sweet Home, die zijn trauma’s in zijn hart bewaart als in een verzegeld tabaksblik.

Gaandeweg wordt duidelijk dat Sethe jaren geleden, toen ze na een vluchtpoging weer gevangen werd genomen door slavenjagers, haar dochtertje zelf heeft omgebracht, om haar het leed te besparen van een toekomst in slavernij. Sethe moet haar schuldgevoel en haar pijn loslaten om zich vrij te maken van de schimmen van haar verleden.

Net als over de oorlog in Nederland werd over slavernij in de VS lange tijd gesproken in termen van lijden en bevrijding. Met Beminde brak Morrison het gesprek open over de psychologische gevolgen voor de overlevenden. Morrison beschrijft het gevoel van ontheemding, het wantrouwen, de littekens die ze met zich meedragen. Bovenal stelt ze de vraag hoe een moeder liefde moet geven als ze emotioneel te weinig te bieden heeft, of als ze nooit haar eigen ouders heeft gekend.

Sethe’s intieme verhaal heeft tegelijk de dreigende kracht van een Griekse tragedie. Morrison ziet de geschiedenis als een sleutel tot begrip, van jezelf en van de ander. Dat een land zijn eigen slavernijverleden moet onderzoeken, mag duidelijk zijn, toch heeft dit boek niet in de eerste plaats een boodschap, noch voor zijn eigen tijd, noch voor dit roerige 2020. Het is vooral een roman die, net als alle Great Novels, de lezer in het hart raakt, waarbij hij zijn of haar blik voorgoed verruimt.

Toni Morrison
Beloved
Vintage; 352 blz. € 9,30
(Nederlandse vertaling alleen ebook of tweedehands)

Lees ook:

Great American Novel: East of Eden van John Steinbeck

Kruis een familiedrama met een thriller en je krijgt John Steinbecks ‘East of Eden’: een geweldige roman.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden