Film

Een interessant taboe, homoliefde in het profvoetbal

‘Maurice’ uit 1987 met Hugh Grant en James Wilby.Beeld Trouw

James Ivory’s filmklassieker ‘Maurice’, (1987) over de grote onmogelijke liefde tussen twee studenten, is opnieuw te zien en blijkt gloeiend actueel. Kijk maar naar het nieuwe drama ‘Mario’ over twee verliefde voetballers.

Maurice studeert in Cambridge aan een van de meest prestigieuze universiteiten van Groot-Brittanië. Het is 1910 als hij medestudent Clive ontmoet. Blije, verraste blikken. Rode konen van opwinding. Niet veel later omhelzen ze elkaar voor het eerst, in het geheim. Maurice zit op een stoel. Clive zit op de grond tegen hem aangeleund. Heel voorzichtig begint Maurice zijn haar te strelen. Hun lichamen verstrengelen zich, kort maar hevig. Het zal het leven van beide jonge mannen compleet op z’n kop zetten. 

De prachtig gefilmde scène komt uit James Ivory’s ‘Maurice’ (1987), die nu is gerestaureerd en opnieuw te zien in twaalf bioscopen. De verfilming van de gelijknamige roman van de Engelse schrijver E.M. Forster raakt nog steeds een gevoelige snaar. Het klassieke verhaal over de grote onmogelijke liefde heeft nog niets aan zeggingskracht verloren.

Clive, gespeeld door een voortreffelijke, 26-jarige Hugh Grant in zijn eerste grote filmrol, kiest er voor om te trouwen en zijn seksuele geaardheid te ontkennen. We zijn in een tijd, de jaren tien en twintig van de vorige eeuw, waarin homoseksuelen in het gevang belanden. De liefde tussen twee mannen wordt ook gezien als een ziekte die kan worden genezen. Maurice, vertolkt door een al even formidabele, zomerblonde James Wilby, laat zich onderzoeken door een dokter. Hij belandt ook bij een hypnotiseur. Misschien kan die hem op het ‘rechte pad’ helpen. 

Maurice en Clive blijven elkaar door de jaren heen zien, als beste vrienden, maar hun ontmoetingen worden steeds pijnlijker. Clive speelt met verve het spel van de heteroseksuele echtgenoot, Maurice gaat zijn heil elders zoeken.

Taboe

Hoe actueel Maurice is, blijkt wel uit een andere film die vanaf vandaag in de bioscoop draait en nagenoeg hetzelfde verhaal vertelt, maar in een andere tijd en setting. ‘Mario’ (2018) van de Zwitserse regisseur Marcel Gisler duikt in de wereld van het hedendaagse voetbal. Het titelpersonage is een jong voetbaltalent dat lonkt naar een carrière als profvoetballer. Als Mario het aanbod krijgt om dichtbij zijn club een spelersflat te delen met Leon, een nieuwe aanvaller, twijfelt hij geen moment.

‘Mario’ uit 2018 met Aaron Altaras en Max Hubacher.Beeld Trouw

Precies zoals bij Maurice is bij Mario de vonk al bij de eerste kennismaking overgeslagen. Het duurt niet lang voordat de twee voetballers in elkaars armen liggen. De stomende seks die ze hebben is in lijn met de vrijheid die hedendaagse, Europese regisseurs zich veroorloven. Denk aan Engelse romances als ‘Weekend’ (2011) en ‘God’s Own Country’ (2017) en het met de Gouden Palm bekroonde, lesbische drama ‘La Vie d’Adèle’ (2013).

Maar evenals de studenten in Maurice zien de voetballers in Mario zich gedwongen om hun liefde geheim te houden. We verplaatsen ons van een Engelse universiteit begin 20ste eeuw naar Zwitserse en Duitse voetbalvelden begin 21ste eeuw om te ervaren dat er eigenlijk niet veel is veranderd. Nog steeds is het een risico om in bepaalde milieus uit de kast te komen. In de wereld van het profvoetbal is homoseksualiteit nog altijd taboe. 

Het is interessant om te zien hoe dat taboe werkt. Eerst komt er een anonieme klacht binnen over de twee spelers bij de club. Mario en Leon worden op het matje geroepen bij de leiding, die zelf niet zo veel moeite zegt te hebben met een verhouding. Maar om fans, sponsors en medespelers niet te verontrusten en een schandaal te voorkomen, wordt ze op het hart gedrukt om ‘normaal’ te doen. Als bliksemafleider zouden ze een vriendin kunnen nemen. 

Dezelfde afslag

En zo zien we de Zwitserse Mario dezelfde afslag nemen als de Britse Clive honderd jaar voor hem. Als Mario van het Zwitserse Thun naar het Duitse Hamburg verhuist om daar in het eerste elftal te spelen, vraagt hij zijn beste vriendin om mee te gaan en te poseren als spelersvrouw. Anders dan Leon, die de voetballerij de rug toekeert, kiest Mario ervoor om zijn homoseksualiteit te ontkennen en met een leugen te leven die hem uiteindelijk vreselijk opbreekt, geestelijk en lichamelijk.

‘Call Me By Your Name’ uit 2017, met Timothée Chalamet en Armie Hammer.Beeld Trouw

Leven met de waarheid of de leugen? Het is de vraag waarmee homoseksuele personages zich in films steevast zien geconfronteerd. Bijvoorbeeld in het meeslepende ‘My Own Private Idaho’ (1991) van de Amerikaanse regisseur Gus Van Sant. De film draait om Mike en Scott, twee jonge zwervers die leven van straatprostitutie, vertolkt door River Phoenix en Keanu Reeves. Een sleutelscène speelt zich af bij een kampvuur. Mike raapt de moed bij elkaar om Scott de liefde te verklaren. Maar Scott antwoordt droogjes dat twee mannen niet verliefd kunnen zijn. 

Scott denkt aan zijn toekomst. Net zoals de Britse Clive komt hij uit gegoede kringen. Hij weet dat hem een royale erfenis wacht. Hij zal trouwen en zich naar het huwelijkse leven voegen, zoals dat van hem wordt verwacht. Tragisch is het moment waarop hij zijn vriend de rug toekeert.

Ronduit sensationeel was Ang Lee’s ‘Brokeback Mountain’ (2005) met Heath Ledger en Jake Gyllenhaal als de jonge schaapsherders Ennis en Jack. Zij worden in het Wyoming van 1963 vreselijk verliefd en houden dat hun verdere leven zo goed mogelijk verborgen.

Ze trouwen, krijgen kinderen, bekommeren zich om een baan, precies zoals dat ging in Amerikaanse plattelandsgemeenschappen begin jaren zestig. Ondertussen blijven ze vurig naar elkaar verlangen en ligt er met het afsnoeren van de hartstocht een diepe tragiek in het verschiet. Jack stelt tijdens hun twee- of driejaarlijkse ‘visuitjes’ herhaaldelijk voor om samen een ranch te beginnen, ver van de bewoonde wereld, maar Ennis durft het niet aan.

Happy end

Maurice was in 1987 een van de eerste grote homofilms die tóch niet slecht afliepen. Forster zelf was bij het schrijven al gebrand geweest op een homoseksuele liefde met een happy end. Het is precies wat de Amerikaanse regisseur James Ivory zo aansprak in de roman: hij wilde met zijn verfilming een tegenwicht bieden aan alle Hollywoodfilms waarin homoseksuelen vooral om te lachen, te beklagen of te vrezen waren geweest. 

Zo zien we hoe Clive aan het slot van Maurice de luiken van zijn landhuis sluit. Hij heeft gekozen voor het huwelijk, voor de leugen. Het is een trieste aanblik. Maar met Maurice loopt het anders af. Hij bezwijkt uiteindelijk niet voor alle maatschappelijke druk, voor de leraar, de dokter, de rechter en de geestelijke die hem allemaal het keurslijf van het heteroseksuele huwelijk in lokken. 

Want daar is de jonge jachtopziener Alec, gespeeld door Rupert Graves: op hem wordt Maurice opnieuw verliefd. De twee besluiten ondanks alle risico’s voor elkaar te kiezen. De innige omhelzing waarmee hun verhaal eindigt, in een boothuis in de natuur, is een moment van groot geluk. En te midden van alle onheilsverhalen over homoliefde was dit happy end ook behoorlijk revolutionair.

Erotiek

James Ivory maakte Maurice op het hoogtepunt van het aidstijdperk, in 1987, maar in plaats van kuisheid te betrachten, filmde hij Maurice en Alec zo naturel mogelijk. Na een vrijpartij zijn ze allebei naakt te zien. Het is indrukwekkend, zoals Ivory tegenover het beeld van de zwaar belaste en besnorde Britten de naakte waarheid toont. Het past helemaal bij de weg die Maurice samen met Alec bewandelt, de weg van zelfontdekking en zelfbeschikking. 

Tegenwoordig zie je die vrijheid en eerlijkheid wel meer, ook in Mario wordt niet weggekeken als we samen met de voetballers in de slaapkamer zijn. Daarbij vergeleken is de recente hitfilm ‘Call Me By Your Name’ (2017), over de liefde die Elio en Oliver voor elkaar opvatten tijdens een zonovergoten Italiaanse zomer, eigenlijk best preuts. Ivory schreef ook het script voor deze film, gebaseerd op de roman van Andre Aciman, en werd daar het afgelopen jaar voor bekroond met een Oscar. 

Zelf werkte én leefde Ivory 44 jaar lang samen met producent Ismail Merchant, met wie hij verrukkelijke literatuurverfilmingen maakte: naast Maurice ook ‘A Room With A View’, ‘Howards End’ en ‘The Remains of the Day’. Pas na Merchants overlijden in 2005 kon Ivory hun relatie bekendmaken. Want Merchant was een Brits-Indiase moslim, voor wie het onmogelijk was geweest om in het openbaar homoseksueel te zijn. 

Dat de inmiddels 90-jarige Ivory nog goed bij de pinken is, liet hij merken. In interviews zei hij heel blij te zijn met Call Me By Your Name en het werk van de Italiaanse regisseur Luca Guadagnino. Maar één ding noemde hij onbegrijpelijk: het moment dat de camera tijdens een vrijpartij naar het raam zwenkt en rust op een paar bomen.

Lees ook:

Schoonheid en wijsheid in magnifieke Italiaanse liefdesfilm

Recensie - ‘Call Me By Your Name’ is een zeldzaamheid, een Italiaanse liefdesfilm die zo veel schoonheid en wijsheid herbergt, dat je zwevend de bioscoop verlaat

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden