Taal

'Een iemand' en 'een iets' zijn, of je 't mooi vindt of niet, gangbaar Nederlands

Beeld anp

In 'een eerlijk iemand' en 'een naar iets' fungeren iemand en iets als zelfstandige naamwoorden. Een lezer veronderstelt dat dit zelfstandige gebruik van beide voornaamwoorden nog niet zo lang in de mode is en vindt eigenlijk dat het wringt.

Dat laatste is een kwestie van smaak, maar dat we met een relatief jong modeverschijnsel te maken hebben, klopt niet. Het historische 'Woordenboek der Nederlandsche Taal' geeft voorbeelden ('een zonderling iets', '... en die iemand sterft') die dateren van rond 1800. Vooral in combinatie met een adjectief blijkt het zelfstandige gebruik van 'iemand' en 'iets' al heel lang geaccepteerd.

Ongeveer een halve eeuw geleden vonden taalkundigen 'een iemand' in de betekenis een persoon en 'een iets' als synoniem van een ding of een kwestie nog 'getalloos'. Maar ook toen trof je soms teksten aan waarin deze woorden in het meervoud werden gebruikt. Van Dale noemt het meervoud 'ietsen' nog altijd ongebruikelijk. Ook 'iemanden' is geen gewoon woord, maar zinnen als 'zulke iemanden zijn er niet meer' zijn ook weer niet heel zeldzaam.

Van recenter datum is de acceptatie van 'niemand' als zelfstandig naamwoord. 'Hoe word je van een niemand een iemand' vroeg een krant zich in 1989 af. Vrijwel zeker is 'een niemand' in navolging van het Engelse a nobody zoiets als 'iemand die niet veel voorstelt' gaan betekenen. Dat deze betekenis inmiddels ingeburgerd is, bleek onlangs nog toen een opinieblad schreef dat je als BN'er 'een niemand' blijft zolang schrijver Herman Brusselmans nog geen lelijke dingen over je geschreven heeft. 

Iedere dag behandelt Trouw een brandende taalkwestie. Lees de eerdere afleveringen op trouw.nl/taal.

Tips? Mail tdb@taalbank.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden