Een heerlijk boek over Homerus, dé Franse zomerhit

Homerus, met additionele alpinopet (fotomontage) Beeld Bruxelles Musée du Cinquantenaire / Atelier_de_moulage

In Frankrijk dreigt het klassieke onderwijs te sneuvelen. De krant Le Figaro tekent protest aan.

Weinig zaken gaan een ieder zo ter harte als het onderwijs. Wie gunt zijn kinderen niet het beste? Gedegen onderwijs komt niet alleen de individuele burger ten goede, maar ook het land als geheel.

Maar wat is goed onderwijs? In Frankrijk wordt voortdurend gesleuteld aan steeds eigentijdsere lespakketten, en ook daar niet altijd met ieders instemming. Met lede ogen ziet menigeen de taalbeheersing gestaag teloorgaan. Frans is een mooie taal, maar wel moeilijk - ook voor de Fransen zelf. Afgelopen maand heeft minister van onderwijs Jean-Marie Blanquer dan ook velen een plezier gedaan met de aankondiging dat het goede oude dictee opnieuw wordt ingevoerd.

Enige weken eerder was hij al teruggekomen op het voorstel de lessen in de klassieke talen af te schaffen. Na woedende artikelen in de pers en krachtig gemor in de gelederen van het parlement heeft de minister besloten dat het middelbaar onderwijs de mogelijkheid moet blijven bieden om Latijn en Grieks te leren.

Met deze terugtrekkende beweging ontleed hij een debat dat zich al een tijd voortsleepte. De afgelopen vijftig jaar heeft het onderwijs in de oude talen in Frankrijk menige veer moeten laten.

Watertanden

Le Figaro littéraire, het boekensupplement van het grootste Franse landelijke dagblad, wijdde er prompt een dossier aan. De conservatieve Le Figaro verwacht van de lezers een eruditieniveau dat sommige Nederlandse journalisten zou doen watertanden. De bezorgdheid van de Franse bourgeoiskrant over het dalend onderwijsniveau werd bij ons ooit kernachtig verwoord door het communistische Kamerlid Marcus Bakker: “Nou kunnen de arbeiderskinderen eindelijk naar het gymnasium, en dan schaffen ze het gymnasium af.”

Met instemming maakte Le Figaro in zijn dossier gewag van het werkje ‘Un été avec Homère’ van Sylvain Tesson. Het is het nieuwste deel in een mooie reeks: in 2015 publiceerde literatuurwetenschapper Antoine Compagnon een bescheiden boekje getiteld ‘Een zomer met Montaigne.’ Hij schetste daarin, kort en animerend, de betekenis van die belangrijke denker uit de zestiende eeuw voor de lezer van nu. Het toegankelijke werkje werd een enorm succes, en is ook in het Nederlands vertaald.

Het als eenmalig bedoelde initiatief groeide uit tot een succesvolle reeks. Elke zomer worden de Fransen uitgenodigd zich te verdiepen in de denkwereld van een grote schrijver uit het verleden.

Dit jaar werd Sylvain Tesson om een bijdrage gevraagd. Tesson is Frankrijks meest vooraanstaande reisschrijver. Hij bezocht Afghanistan, doorkruiste te paard de steppen van Centraal-Azië, en schreef een schitterend verslag van zijn verblijf in een hut aan het Baikalmeer. Hij besloot een boek te wijden aan Homerus. Binnen drie weken na het verschijnen voerde het boekje menige boeken-toptien aan. “Een heerlijk boek, waanzinnig mooi”, oordeelde men in het ontbijtprogramma Télématin. “Homerus: dé zomerhit”, schreef Christophe Ono-dit-Biot in het weekblad Le Point. In het televisienieuws kreeg Tesson vorige maand vijf minuten de tijd om te vertellen waarom het lezen van Homerus het leven van de mens van nu verrijkt: “De Grieken geven ons inzicht in dat waartoe we nog niet zijn uitgegroeid”, meende hij.

Het is inderdaad een heerlijk, met een gouden pen geschreven boekje, waaraan elk spoor van elitarisme vreemd is terwijl het nergens oppervlakkig wordt. “De boodschap van Homerus voor onze tijd: in een beschaafde wereld heb je alles te verliezen, in een barbaarse wereld heb je alles te winnen.” Tesson laat zien hoe fris de taal van Homerus nog steeds is, en hoe geraffineerd de ‘Ilias’ en de ‘Odyssee’ zijn opgebouwd.

Een ander bijzonder boek dat laat zien hoe levendig de belangstelling voor de klassieke wereld nog steeds is, is ‘Homère’ van Pierre Judet de la Combe. Het gaat hier, verklaart de auteur niet zonder aplomb in zijn voorwoord, om de eerste biografie van Homerus. Dat we er zo lang op hebben moeten wachten is niet zo vreemd, geeft de schrijver ruimhartig toe: over Homerus is vrijwel niets met zekerheid bekend. Maar Judet de la Combe geeft - met warmte en een licht baldadig gepresenteerdee eruditie - een overzicht van de verschillende visies op het ontstaan van de ‘Ilias’ en de ‘Odyssee’, die hij aan recente inzichten toetst. Daarmee geeft hij tegelijkertijd een prachtig beeld van het ontstaan van de literaire vertelcultuur aan het begin van de westerse beschaving.

Niet alleen de oude Grieken staan deze zomer weer in de belangstelling. Ook de Romeinen - die in Frankrijk dankzij de avonturen van Asterix natuurlijk al een halve eeuw niet zijn weggeweest - krijgen gepaste aandacht. Jacques Trémolet, advocaat op Corsica, publiceerde het alleraardigste boekje ‘En terrasse avec Ciceron’ (Op het terras met Cicero). Zei Cicero niet dat de filosofie de rijkste, hoogste en meest genereuze gift is van de onsterfelijke goden aan de mensheid? Tijdens de gesprekken die Trémolet onder het genot van zijn dagelijkse aperitief op het terras van zijn dorpscafé voert, past hij het gedachtengoed van Cicero toe.

Het resultaat is amusant en overtuigend. Is leven in de maatschappij mogelijk zonder je te bekommeren om enige vorm van algemeen welzijn, zoals sommige liberalen blijven geloven? Moeten we de politiek de politiek laten, en ons enkel wijden aan ons privéleven, zoals de volgelingen van Epicurus meenden? Trémolets lichtvoetige boekje bewijst dat er bij de oude Romeinen nog veel te leren - en te genieten - valt.

Maar de belangrijkste boodschap - expliciet bij Tesson, impliciet bij Trémolet - is: de klassieke auteurs, die de basis vormen van onze denkwereld, zijn een bron van inzicht en genot, de kennis van hun werk schenkt diepte en perspectief aan je blik. En: de Grieken en Romeinen wisten alles al, hadden alles al een keer beleefd en doorgrond. Nieuw zijn enkel het monothe-isme en de technologische vooruitgang die is geboekt .

Van het leren van Grieks en Latijn is nog nooit iemand doodgegaan. Is iedereen nu tevreden? Helaas, liet Le Figaro weten: door alle versoberingen in het onderwijs en de verslechterde beroepsperspectieven is er inmiddels een groot tekort aan classici.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden