Een handschoenen waterval, een saxofoon die eieren baart en een bokkige brandslang. En alles is oud en versleten. Ricardo Brey is in het land.

Omgaan met het werk van Ricardo Brey levert vooral een zintuiglijke ervaring op. Oog, oren, neus en het liefst ook de huid om af te tasten worden aangesproken om achter de betekenis van zijn installaties te komen. Wie bij het lezen van deze opsomming denkt dat Brey in hoofdzaak tactiele kunst maakt, raakt op de tentoonstelling in het Haagse Gem echter het spoor kwijt. De materialen die hij als 'gevonden voorwerp' (ready mades) in zijn installaties opneemt, hebben het beste deel van hun bestaan achter de rug. Ze zijn al jaren geleden tot afval verklaard, maar het is aan Brey om ze een nieuw bestaan te verschaffen. Hij weet hun oorspronkelijke kwaliteiten te benadrukken en verbindt er bovendien een nieuw en spannend verhaal aan.

De van oorsprong Cubaanse beeldhouwer Ricardo Brey (geboren in Havana, 1955) is geen nieuwkomer. Ooit ontdekt door de Belgische museumdirecteur Jan Hoet die hem als zijn protégé koesterde (Brey kreeg woon- en werkruimte in Gent van waaruit hij nog steeds opereert) en hem introduceerde op de Documenta in Kassel, is zijn werk sindsdien doorlopend te zien geweest. Na Kassel volgde de Biennale van Sao Paulo wat hem een nieuwe kans bood om voor een internationaal forum zijn kwaliteiten te tonen. Afgezien van het feit dat Brey in Lumen Travo een vaste (Amsterdamse) galerie heeft en ooit in Pand Paulus in Schiedam 'debuteerde', is hij in Nederland nooit goed getoond. Het overzicht in het Gem in Den Haag is dan ook de eerste Nederlandse museale presentatie van zijn werk.

Brey vertoont in zijn manier van werken weinig verwantschap met de wijze waarop in Nederland over het maken van kunst wordt gedacht. Eerder is hij verwant aan een stroming als de Arte Povera (letterlijk 'arme kunst' vanwege het gebruik van restmateriaal) waartoe Gilberto Zorio, Michelangelo Pistoletto en Jannis Kounellis behoorden. Bovenal heeft zijn werk een Spaans karakter, in die zin dat Brey veel waarde hecht aan het hergebruik van objecten die lang geleden zijn afgedankt naast puur natuurlijke materialen (zie Picasso, Tapiès, Saura). Zo kon je ooit wrakhoutplanken, maar ook zeildoek, teer, jute en katoen naast zandhoopjes en modder in zijn installaties aantreffen. Dat alles wordt overdekt met een patina dat elke vorm, elke kleur tijdloos maakt.

Alles staat en stond in het teken van een permanente stroom. Brey creëert een waterval door een hoog opgetaste stapel van honderden kleurige handschoenen te laten uitspuwen. In een nest laat een saxofoon eieren van een struisvogel opborrelen. Ze zijn al bij de geboorte in duigen gevallen. Een brandslang tracht zich te ontworstelen aan zijn eeuwige lot om alsmaar te worden opgerold. Snoeren van parels druipen van de houterige vorm van een fluit af, het mannelijke contrasterend met het chique vrouwelijke.

Getuige deze Haagse tentoonstelling heeft er een verschuiving plaats in Brey's voorkeur. Opvallend is de aanwezigheid van muziekinstrumenten die niet alleen een suggestie van geluid wekken, maar ook als een grafisch element worden opgenomen. Hij accentueert momenteel het element lucht na de sporen van aarde; Brey tekent graag met modder.

Lucht staat voor stroming, voor een a-fysieke vorm van verplaatsing. Dus kiest Brey een ventilator die donzen veertjes wegblaast of zoekt naar eindeloze slangen die in de spuitmond een richtinggevend object hebben. Maar het meest nog komt het element aan bod in Brey's tekeningen die haast allemaal over vliegen gaan. Brey onderzoekt de mogelijkheid dat de mens zou kunnen vliegen. Om die reden roept hij een Icarus-achtige wereld op, die vergezeld gaat van voorstellingen van vogels en hun vleugels die hij in honderdvoud wil herhalen. Maar zoals het Icarus niet was gegeven om te vliegen, zo zullen de vleugels van Brey ook nooit de zwaartekracht weten te trotseren. Bij Ricardo Brey lijdt zelfs de utopie aan een chronische vergankelijkheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden