Wat moeten we zien inHaarlem

Een grondluiaard, zo groot als een olifant. ‘Hij lijkt je aan te kijken’

De Megatherium cuvieri. ‘Hij lijkt je frontaal aan te kijken.’

Elke week kiest Trouw uit een museum de blikvanger die we niet mogen missen. Vandaag: een zeldzame aquarel in Teylers Museum.

Vanaf vandaag zijn in Teylers Museum in Haarlem twee uitzonderlijke aanwinsten te zien. Met ondersteuning van de deelnemers van de BankGiro Loterij en Teylers Museum Vrienden Fonds deed het museum de belangrijkste paleontologische aankoop sinds decennia: twee imposante aquarellen van prehistorische dieren. Deze Megatherium en Ichtyosaurus zijn bijzonder vroege verbeeldingen van prehistorisch leven. Na een grondige restauratie zijn de enorme werken – circa 2 bij 1.40 meter – te zien in de nieuwe tentoonstelling Dinomakers. Daarna krijgen ze een vaste plek in de eerste zaal van het museum.

Zo groot als een olifant

Dit moet wel fantasie zijn, is de eerste gedachte die opkomt bij de aquarel van dit monsterlijke dier. Heeft het gefigureerd in een fantasyfilm? Nee, het leefde circa twee miljoen jaar tot 10.000 jaar geleden in Zuid-Amerika. Het is een Megatherium cuvieri, een grondluiaard die anders dan de gewone luiaard niet in bomen hing, maar met zijn kolossale voeten op de grond leefde. Een volwassen dier had het formaat van een olifant. In Argentinië werd in 1788 voor het eerst een compleet skelet aangetroffen. Men had toen nog geen idee hoe hij er in het echt uitzag. De eerste tekening, kort voor 1800, was een anatomisch zijaanzicht met een rechte rug en op vier poten, alsof het een hond was.

Deze aquarel uit 1856 is veel levensechter, ook al zie je geen huid en spieren. “Hij lijkt je frontaal aan te kijken”, zegt Trienke van der Spek, hoofd collecties en hoofdconservator van Teylers Museum in Haarlem. Samen met nog een exemplaar heeft Teylers, museum voor kunst en wetenschap, dit zeldzame werk kunnen kopen. “Deze pose lijkt de schilder te hebben overgenomen uit een toonaangevende publicatie uit 1836, waarin de megatherium ook zo staat getekend. Maar het verschil is dat hij nu ook in een natuurlijke omgeving is afgebeeld en daardoor extra tot leven komt.” Inmiddels is meer bekend over hoe deze grondluiaard er heeft uitgezien. Van der Spek: “De poten stonden bijvoorbeeld anders. Het dier liep op zijn knokkels in plaats van plat. In het echt had hij wel iets weg van een uit de kluiten gewassen marmot.” 

De twee aquarellen zijn de grootste paleontologische aankopen in jaren van Teylers. Die is mogelijk gemaakt door de steun van de BankGiro Loterij en het Vriendenfonds van het museum. Op de andere aquarel staat een Ichtyosaurus, een zwemmend reptiel uit de tijd van de dinosauriërs. Ze maakten oorspronkelijk deel uit van een set van acht, allemaal met het formaat van 2 bij 1.40 meter. De schilder was waarschijnlijk Ignaz Johann Berger (1822-1901) uit Wenen. Hij maakte de aquarellen in opdracht van aartshertog Stephan Franz Victor van Oostenrijk,  die in zijn kasteel Schaumburg een mineralogisch museum had ingericht voor zijn grote verzameling. Bezoekers konden zich door deze aquarellen voor het eerst een levendige voorstelling maken van hoe het complete skelet van fossielen eruitzag.   

De aquarellen zijn te zien in Teylers Museum in Haarlem op de tentoonstelling Dinomakers (t/m 1 juni). Daarna krijgen ze een plek in de Eerste Fossielenzaal waar ook een groot fossiel van de Ichtyosaurus hangt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden