Boekrecensie Roman

Een goed stel vrienden

Ronald Giphart is ouder en wijzer geworden. ‘Alle tijd’ toont dat je literatuur kunt schrijven zonder in hogere sferen te verkeren.

Ronald Gipharts jongste roman ‘Alle tijd’ gaat over vriendschap. Zes studenten, afkomstig uit alle mogelijke verschillende hoeken, sluiten vriendschap voor het leven naar het zich laat aanzien, en bevestigen dat door samen een brouwerij op te zetten alwaar ze hun eigen bier, ‘Alle tijd’ genaamd, brouwen. Giphart beschrijft hun wederwaardigheden zonder er een echt plot uit te peuren. Samen gaan ze naar Amerika, naar het Duitse jachtterrein van de familie van een van hen, ze delen vrouwen, proberen iets van hun studie te maken, een van hen verlaat boos de groep, een ander sterft onderweg: kortom, wat er zoal in vriendenkringen gebeurt.

Het is ook niet het verhaal, die waaier aan leuke dan wel emotionele anekdotes, die ‘Alle tijd’ motiveert, maar het verlangen de kern van vriendschap te beschrijven. Met een zekere regelmaat last Giphart wijsheden over vriendschap in, zoals deze ontdekking van ethologen dat wolven tezamen een soort ‘groepspersoonlijkheid’ vormen: “Volgens wetenschappers geldt dit ook voor mensen. Voor onze groep gold dat we ons in de regel niet als haantjes of mannetjesputters gedroegen, maar in tijden van nood of stress formeerden we ons als een falanx”, een gesloten formatie.

Meer dan een terugblik

‘Alle tijd’ is geschreven volgens een beproefde formule, eerst krijgen we een tableau de la troupe en gaat de camera alle individuele leden, Luciën, Berend, Cola, Gregor, Mike en Jonas langs, dan volgen de gezamenlijke avonturen, de drank, de vrijpartijen, het volwassen worden, de terugblik. Dat zou je een vakkundige aanpak kunnen noemen, maar Giphart maakt er wel net iets meer van dan een verslag van een collectieve coming of age. Waar hij in vroeger werk nog wel eens mistastte met zijn ademloze, behaagzieke ironie, doseert hij die nu veel beter. Over ‘Alle tijd’ hangt een waas van filosofische relativering, van milde scepsis en melancholie die het mooi doet bij dit onderwerp.

Giphart heeft er een handje van om gezaghebbende bronnen, filosofen als Montaigne en Nietzsche, of oude Griekse denkers als Aristoteles, te citeren voor zijn bevindingen en in dit geval geeft dat precies het juiste gewicht aan deze, in wezen romantische jongensvriendschap. Dat geldt ook voor de beschrijving van de diverse liefdes, die een belangrijk deel uitmaken van het verhaal, sommige blijken bestendig, andere spatten na een tijdje weer uit elkaar, maar geen van alle halen ze het bij de vriendschap, de male bonding. Dat lijkt me bij alle nuancering een van de ‘boodschappen’ van dit boek: vriendschap boven alles!

Schrijver Ronald Giphart Beeld ANP

Alhoewel, enige relativering is op z’n plaats. Als Mike als dienstweigeraar een zelfmoordpoging doet in de gevangenis, keren zijn vrienden spoorslags terug uit Amerika, waar ze gezellig hebben rondgehangen, gedronken en geflirt. Giphart schrijft: “na de zelfmoordpoging van Mike was het de vriendschap die hem – en met hem ook ons – erdoorheen sleepte.” Toch is het juist diezelfde Mike die later de vriendschap opzegt en omzet in vijandschap. Oftewel, dit is tenslotte geen idealistische maar een realistische roman.

Literaire tranentrekkers

Giphart verstaat tegenwoordig de kunst om zulke zaken als liefde, vriendschap, gedeelde afkeer licht wijsgerig en tegelijkertijd anekdotisch te verpakken. Het hele bierverhaal, waarin brouwerij ‘Alle tijd’ na aanvankelijk te hebben geopereerd op de ‘folkloristische lapjesmarkt’ ten slotte wordt overgenomen door een groot concern, heeft iets weg van een jongensdroom, maar zit ook vol manmoedig verdragen tegenslagen en teleurstellingen. Er zitten een paar scènes in die ook werkelijk ontroeren, zoals de dood van Gregor, of het verlies van Berends kindje. Toegegeven, dat zijn ook geheide tranentrekkers maar waar het om gaat is dat ze literair wérken.

Al sinds zijn eerste boeken heeft Giphart zich in woord en daad verzet tegen de intellectuele, pretentieuze highbrow roman, hij werd er een een van de populairste auteurs van zijn generatie mee, met een groot, maar ook wat gemakzuchtig publiek. Intussen is hij, ook als schrijver, ouder en wijzer geworden en heeft hij het stadium bereikt waarin hij met het tegelijk streetwise én licht-filosofische ‘Alle tijd’ laat zien dat het mogelijk is literatuur te schrijven zonder in hogere sferen te verkeren. Gewoon door minder lollig te doen en de aardse zaken serieuzer neer te zetten.

Hij schrijft: “Elke gebeurtenis in ons leven heeft volgens sociologen een tweevoudige betekenis: die op het moment zelf en de gebeurtenis in het licht van onze levensloop als geheel.” Dat is de voor de hand liggende maar daarom nog wel ware wijsheid van een in wezen vriendelijk boek.

Oordeel: toegegeven, het zijn tranen-trekkers maar ze werken wel.

Ronald Giphart
Alle tijd
De Bezige Bij; 414 blz, € 24,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden