Een geseling van het gemoed

Freek de Jonge beledigt zijn publiek en het publiek vindt dat prachtig. In de jaren zeventig keken intellectuelen naar slaapverwekkende films van Andy Warhol en deden of ze Shakespeare aan het ontleden waren. Blijkbaar laat het publiek zich graag kastijden. Wilma Suto, de nieuwe beheerder van de Stadscollectie Rotterdam, koos zestien kunstenaars die met hun werk het gemoed van de toeschouwer teisteren. Die met hun werk de hersenen enteren om daar pregnante uitspraken over de maatschappij achter te laten.

'Exorcism, Aesthetic Terrorism' is de toepasselijke titel van de tentoonstelling van het inmiddels al half ontmantelde Boijmans Van Beuningen, dat de voorbereidingen treft voor de komende uitbreiding. Suto heeft een mooi thema te pakken. Hedendaagse kunstenaars balanceren steeds vaker op de grens van esthetiek en scherp geformuleerde inhoud. Ze verleiden, maar willen tegelijkertijd treffen. Ze concentreren zich daarbij op de ongrijpbare processen en duistere fenomenen die onze 'onttoverde wereld', zoals Suto haar noemt, beheersen.

Het palet is breed. Louise Bourgeois bezweert in haar surrealistische sculpturen haar trauma's, Pipilotti Rist schept in haar video's een psychedelische wereld die onder de 'echte' sluimert, Tony Oursler confronteert de kijker in zijn videosculpturen met psychische angsten, Bruce Nauman exposeert onze oerdriften, Thomas Schutte dient geestesbeelden op en Marlene Dumas legt met haar portretten genadeloos het innerlijk bloot.

Suto gebruikt deze grote namen als het referentiekader voor de in Rotterdam wonende en werkende Nederlanders. Van een echte stroming kun je niet spreken, al heeft Suto met Exorcisme een -isme bedacht, eerder van een trend of tendens. Wat de werken bindt is kracht, letterlijk, bij het wapenarsenaal van Atelier van Lieshout, de bijna elektrisch geladen figuurstudies van Matthew Monahan en de heftige teken/schilderstijl van Charlotte Schleiffert en Erik van Lieshout, en meer impliciet in de manier waarop Karin Arink de kwetsbaarheid van het lichaam verbeeldt en Eylem Aladogan van klei dode vogels boetseert die zich aan je netvlies hechten.

Aesthetic Terrorism slingert je heen en weer tussen emoties, bombadeert je met pregnante beelden en dat is meteen een beetje het manco van de tentoonstelling. Iedere kunstenaar wil je commiteren aan zijn werk. Nergens kun je bij wijze van spreke onbewogen tegenover staan. Steeds ook is er een impuls, een intensiteit waaraan niet te ontsnappen is. De kreten van Nauman klinken zalen na en ze zijn nog niet verstomd of je hoort de ambiënte klanken van Pipilotti Rist. De expositie is een aanslag op het kijken, een tarten van het gehoor, een geseling van het gemoed.

Het is echter meer dan aandachttrekkerij. Het is een oprechte poging om met kunst inhoudelijke uitspraken te doen over het functioneren van de maatschappij. Het is tevens een reactie op de postmoderne houding van onverschilligheid, die de jaren tachtig kleurde. Het ging om de verpakking van het kunstwerk, om de huid, het oppervlak. Als die maar glom, verleidde of er 'slick' uitzag, dan maakte het niet uit of de inhoud lucht was. Ook nu is de presentatie nog belangrijk, maar dan om de aandacht van de kijker te kapen en hem zo in de belevingswereld van het werk mee te sleuren. Kortom, zoals een werk op papier van Nauman ons in spiegelbeeld toeblaft: 'Pay attention motherfuckers.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden