Recensie

Een gemiste kans de 'De rechtvaardigen' zich beperkt tot de wereld van witte twintigers en dertigers

De acteurs betrekken met theatrale gebaren en blikken het publiek bij hun zieleroerselen Beeld © Sanne Peper
De acteurs betrekken met theatrale gebaren en blikken het publiek bij hun zieleroerselenBeeld © Sanne Peper

Toneelschuurproducties/Eline Arbo
De rechtvaardigen
★★★☆☆

Sandra Kooke

Revolutie, de strijd voor een betere wereld: het was actueel en belangwekkend ten tijde van de Russische Revolutie of de vrijheidsstrijd van koloniën, maar wat hebben we er nu nog mee?

De Frans-Algerijnse schrijver Albert Camus schreef het toneelstuk ‘De rechtvaardigen’ op basis van een waargebeurd verhaal uit de beginjaren van de Russische Revolutie. Aan de hand van verschillende personages zette hij zijn opvattingen uiteen over hoe ver je mag gaan, hoeveel slachtoffers je mag maken, in de strijd voor een betere wereld.

De jonge Noorse regisseur Eline Arbo is geïnteresseerd in grote principes en koos dit werk om te laten zien wat het vraagstuk ons te zeggen heeft nu we in het Westen al in die betere wereld leven.

Bombastische toon

Arbo maakt er een groteske show van in het kneuterige decor van een kamer vol Russische attributen. De acteurs spelen met overdreven pathos, huilen, lachen hysterisch of uiten zich op bombastische toon. Met theatrale gebaren en blikken betrekken ze het publiek bij hun zieleroerselen.

De grootvorst, een familielid van de tsaar, moet worden vermoord als hij met zijn koets naar het theater gaat. Maar de levenslustige Yanek ziet er op het moment suprême vanaf, omdat er twee kinderen in de koets blijken te zitten. De geharde strijder Stepan vindt Yanek maar laf, het ideaal van een betere wereld hoort boven het leven van kinderen te staan. De padvinder Alexis haakt af omdat hij te bang is en de huilerige Dora probeert Yanek een liefdesverklaring af te troggelen.

Net op het moment dat het gedoe, ondanks het sprankelende spel van de acteurs, begint te vervelen, gooit Arbo het stuk op ingenieuze wijze radicaal om. De acteurs realiseren zich dat strijden voor een ideaal mijlenver van hen af staat, hoewel er genoeg zou zijn om voor te vechten. Maar er is een derde optie naast ideologie en nihilisme: zelf zin geven aan het leven, zoals Camus stelde.

Tja, dat is een nogal magere conclusie, zeker in een tijd waarin de ideologische strijd in Europa volop gaande is en er zoveel Europese burgers worden gedood door IS-strijders, die menen dat hun ideaal mensenlevens waard is. Het is een gemiste kans dat Arbo zich beperkt tot de wereld van witte twintigers en dertigers, terwijl Camus’ stuk zoveel aanknopingspunten biedt om het westerse tegenover het moslimperspectief te zetten. De witte twintigers bevinden zich nu in de positie van de grootvorst. Maar dat lijken ze niet door te hebben.

Elke week bespreken onze recensenten nieuwe voorstellingen. Hun bevindingen vindt u in ons dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden