Review

Een gelukkig huwelijk heeft Jane Austen zelf nooit gekend

,,Het staat als een paal boven water dat een vrijgezel met geld een vrouw nodig heeft', schrijft Jane Austen als eerste zin van haar roman 'Pride and Prejudice'. Zij geeft hiermee de doctrine weer van de moeder van vijf huwbare dochters zonder bruidsschat. Het taalgebruik is verfijnd, de situaties en personages zijn haarscherp en met veel geamuseerd begrip beschreven en het verhaal heeft een aangenaam gelukkig slot.

Dat geldt voor de meeste romans van Jane Austen. De geïnteresseerde lezer zal zeker nieuwsgierig genoeg zijn naar de vrouw die deze roman heeft geschreven om aangenaam verrast te zijn met een Nederlandse vertaling van een biografie van Jane Austen.

Volgens de flaptekst is het werkstuk van Valerie Grosvenor Myer ,,een verrassend en verhelderend boek dat leest als een roman van de meesteres zelf'.

Helaas blijkt dit een wel heel positieve beschrijving van de inhoud. Waar Jane Austen uitmunt in helderheid en structuur weet Valerie Grosvenor Myer ternauwernood hoe ze een alinea moet schrijven, laat staan een onderling verband ertussen aan te brengen. Daarbij komt dat de vertaler weliswaar zijn best lijkt te hebben gedaan, maar helaas onvoldoende kennis heeft van het Engels. De uitgever had kennelijk net alle redacteuren met vakantie zien vertrekken, dus ook op het gebied van de bezorging zijn aardig wat steken gevallen. Gelukkig had de vertaler kennelijk wel een spellingscorrector op de tekstverwerker, dus hinderlijke spelfouten blijven de lezer bespaard, maar daarmee is dan ook alles gezegd.

Natuurlijk is een biografie iets geheel anders dan een roman. Het gewone bestaan vertoont een groot aantal rafels en losse eindjes die een roman van het soort dat Jane Austen schrijft beslist niet heeft. De romanschrijfster kan alles toespitsen op de intrige en de uiteindelijke ontknoping. In het geval van Jane Austens heldinnen is dit de gelukkige verbintenis met een waardige en gefortuneerde partner.

Hoewel de schrijfster haar personages in omstandigheden plaatst die zeer veel gelijken op die van haarzelf, is dat het belangrijkste verschil: een gelukkig huwelijk heeft Jane Austen zelf nooit gekend. Toen ze op 18 juli 1817 overleed, was ze een 'ongetrouwde jongejuffrouw' van even in de veertig. Ze had wel de kans gehad te trouwen. In 1802 had ze een aanzoek van Harris Bigg-Wither, een welgestelde jongeman van 21, aanvaard, maar meteen de volgende dag toch maar weer afgewezen. Haar leven lijkt verder een aaneenschakeling van onbeduidendheden, verhuizingen, familieperikelen en geldzorgen.

Jane Austen kwam uit een hecht gezin van acht kinderen. In de loop van de tijd kwamen daar nog eens achtentwintig neven en nichten bij. De verschillende familieleden onderhielden een uitgebreide correspondentie. Het soort brieven dat zij elkaar schreven, kennen wij tegenwoordig vrijwel niet meer. De kleine en grote wederwaardigeheden die erin worden besproken, zijn tegenwoordig het onderwerp van ellenlange telefoongesprekken. Van de brieven van Jane Austen zijn er aardig wat bewaard, al heeft haar familie - met name haar oudere zuster Cassandra - al snel censuur gepleegd door een aantal brieven geheel of gedeeltelijk te vernietigen.

De biografie van Valerie Grosvenor Myer is voor een groot deel op de bewaard gebleven brieven gebaseerd. Helaas harkt ze daarvan allerlei onderdelen bij elkaar, zonder aan te geven waar ze citeert en waar ze haar eigen woorden gebruikt. Bronvermeldingen ontbreken meestal. Pas in hoofsdstuk 17 probeert de schrijfster enige structuur aan te brengen en wat te reflecteren op het werk van Jane Austen, maar helaas wemelt dit hoofdstuk van de fouten en slordigheden.

Wil de lezer het spoor niet volkomen bijster raken, is deze genoodzaakt voortdurend de stamboom van de familie Austen op de laatste pagina van het boek te raadplegen. De namen die daarin niet voorkomen behoren dan ofwel toe aan kennissen van Jane Austen, ofwel aan personages in haar romans. Als men niet het gehele oeuvre van Austen paraat heeft, blijft het veelal gissen.

De oorspronkelijke tekst is dus niet erg verhelderend, en de vertaling maakt het er niet beter op. André Franse bezit onvoldoende kennis van het Engels om de Nederlandse lezer tot steun te kunnen zijn. Een 'man' in het Engels kan naast 'man' ook 'knecht' betekenen. Als je dat als vertaler niet weet, zadel je op bladzijde 209 Jane's broer Henry al snel met een 'man' op. Dit is maar een willekeurig voorbeeldje, op elke bladzijde is er wel zoiets te vinden. Bij de vele wonderlijke constructies en volstrekt onbegrijpelijke mededelingen levert een letterlijke terugvertaling naar de brontaal soms een mogelijke oplossing van het raadsel, maar dat kan de bedoeling van een vertaling niet zijn.

De uitgever had de vertaler tegen zichzelf moeten beschermen en de tekst niet in deze vorm mogen uitgeven. Het allerminste wat De Prom had kunnen doen is een redacteur kritisch naar de tekst laten kijken. Dan was de typografie mogelijk consistent geworden en had de pony van Frank, een van de broers van Jane, die in het Engels mogelijk 'Acorn' heette, niet eerst 'Eekhoorn' als Nederlandse naam hebben gedragen en zes regels verderop 'Eikel'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden