Review

Een filmer die vertelt in beelden

’The American’ van Anton Corbijn was de opening van het filmfestival van Vlissingen. De film is in de VS nu al een succes. In Vlissingen kwamen 2500 mensen af op de Europese première van ’Corbijns tweede’.

Hij meet het succes van zijn werk nooit af aan de publieke aandacht, zegt Anton Corbijn (1955). Dat deed hij niet als gevierd huisfotograaf van U2, of toen zijn speelfilmdebuut ’Control’ in de VS maar weinig deed. En dus ook niet nu ’The American’ er in het openingsweekend de best bezochte film was. „Ik denk er niet over om naar Hollywood te verhuizen en daar ’James Bond nummer dertig’ te maken.” Corbijn bepaalt zelf wat hij goed en interessant vindt.

Met net zo’n baard als hoofdrolspeler George Clooney in de openingsscènes van ’The American’, wandelt hij met actrice Thekla Reuten over de rode loper. De Europese première is tevens de opening van het festival Film by the Sea in Vlissingen.

Natuurlijk is dat Amerikaanse succes bijzonder en een grote verrassing, zegt Reuten. Ze moest zich haasten, „een paar mosselen door je strot, en de loper op”, maar in haar paarse fluwelige jurk met witte kraag ziet ze er stralend uit. Met handen in de zakken werkt ze de tv-interviewtjes af. Reuten heeft het als internationaal succesvol actrice vaker meegemaakt. Over twee weken draait ze weer in Berlijn.

Ondertussen legt Corbijn uit dat George Clooney niet had meegedaan als hij ’Control’, over zanger Ian Curtis van de band Joy Division, niet heel sterk had gevonden, en dat de Amerikaanse steracteur grote producties maakt voor het geld, maar ook altijd films zoekt waarin hij zich als acteur kan ontwikkelen. ’The American’ past op die manier in zijn oeuvre.

Als de Vlissingse Bode een portret maakt, bemoeit Corbijn zich al handgebarend even met het beeldkader, zodat Reuten precies onder het Provincie Zeeland-logo belandt.

Een rijtje Vlissingse dames speurt naar bekende gezichten en keurt de jurken. Omdat literatuur een belangrijke bijrol speelt op het festival, eind deze week wordt de beste boekverfilming bekroond, zien ze veel schrijvers. Zoals Bart Chabot die de film al gezien heeft. „Hoe Thekla zo’n geweer monteert en die hulzen de rivier ingooit, daar kan ik dágen naar kijken!” Toen Corbijn in 1983 zijn eerste videoclip had gemaakt, zei Chabot tegen zijn allerbeste vriend: ’Anton, leuk gedaan. Maar film is niets voor jou.’ Nu kijken 2500 gasten in zeven bioscoopzalen uit naar ’Corbijns tweede’.

Vooraf was hij ietwat jaloers, bekent regisseur Frans Weisz na de vertoning. Dat kwam doordat hij zelf zo toeleeft naar zijn volgende film. „Alsof iemand een kind gebaard heeft terwijl je zelf zwanger wil worden.”

Hij zegt dat Corbijn hem gevangen hield met zijn film, een vertelling over de huurmoordenaar Jack (Clooney) die na een mislukte klus in Zweden onderduikt in Abruzzo. Hij doet zich voor als fotograaf en maakt als laatste opdracht een geweer voor scherpschutter Mathilde (Reuten).

Door de relatieve traagheid, het voortdurende spel met scherpte en diepte, en de aandacht voor compositie, spreken sommigen van een fotografenfilm. Aanstaand regisseur Thomas Acda merkt op dat film per definitie een heleboel foto’s achter elkaar is. Weisz is er voorzichtig mee om ’The American’ zo te typeren. „Toen Fons Rademakers debuteerde met ’Dorp aan de rivier’ werd gezegd: typisch de film van een theatermaker. Toen Lodewijk de Boer met ’The Family’ kwam, vonden ze dat echt een muzikantenfilm.” Pas op met conclusies die te zeer voor de hand liggen. „Wel zie je hoe Corbijn ook echt in beelden vertelt. Als de ondertiteling ontbrak en we geen Engels snapten, zouden we de essentie niet wezenlijk anders begrijpen.”

’The American’ is gebaseerd op het boek ’A Very Private Gentleman’ van Martin Booth. Corbijn liet het scenario dat hij las herschrijven zodat het de structuur van een western kreeg. Als Clooney vanuit een lange tunnel het Italiaanse landschap binnenrijdt, enorm en kaal en nazomergeel, hoor je in de muziek van Herbert Grönemeyer even de verwachtingsvolle bombast van een epische western. „Sergio Leone draaide ook wel eens in Abruzzo”, zegt Corbijn. Hij keek altijd graag naar spaghettiwesterns en gebruikt vaker invloeden uit zijn jeugd, zo zit ’Window of my eyes’ van bluesband Cuby and the Blizzards onder de aftiteling. „In elke film stop ik een Nederlands nummer waar ik vroeger gek op was.”

Met muziek stuurt hij de associaties bij het beeld. Zo benadrukt de aria uit ’Madama Butterfly’, als de dorpspastoor het lamsvlees smoort, dat Jack een Amerikaan is in een vreemd land die aan een liefde begint waarvan hij de belofte niet zal waarmaken. Steeds keert ook het vlindermotief terug, als tatoeage, als bijnaam, als geest, in het vallende vlinderboek waarvan hij schrikt.

Een andere draad is die van de vermoorde onschuld. De Zweedse vriendin die Jack wel moest doden omdat ze teveel had gezien, valt hem lastig in zijn dromen. De last wordt zwaarder met het fragment uit ’Once Upon a Time in the West’; in een barretje is uitgerekend de scène op tv waarin een huurmoordenaar een onschuldige doodt. Als techneut helpt Jack het karretje van de pastoor aan de praat als die de lammetjes naar de slacht vervoert. Later wordt het symbool van de onschuld meegetild in een katholieke processie. Corbijn knoopt al die beeldelementen aan elkaar.

En dan zijn er nog de drie vrouwen die volgens schrijfster Marion Bloem zo op elkaar lijken. Zijn de Zweedse, de Italiaanse prostituee en Mathilde niet eigenlijk dezelfde vrouw? Als ze Corbijn met zijn film feliciteert en hem die vraag voorlegt, bevestigt hij dat, maar aarzelend en zonder haar latere toelichting te horen.

„Ik vind het dapper dat hij niet de geijkte filmtaal van de actiethriller gebruikt, maar die vermengt met de western, met de dichterlijke zwaarte van Ingmar Bergman, met digitale trucage en de volksverbeelding van Pirandello. Maar ik vraag me af of het publiek de diepere laag begrijpt.” Namelijk? „De film is een parabel over een jager die steeds dezelfde vrouw ontmoet en haar moet doden om verder te kunnen gaan. Hij vlindert van de ene naar de andere, totdat hij besluit om voor één vrouw te kiezen, zo ontkent wie hij is, en daarmee zijn doodvonnis tekent.”

Zoals Clooney in de film een fotograferende jager is, zo is Corbijn in de wereld een jagende fotograaf, zegt Bloem. „Altijd en overal op zoek naar beelden en nergens thuis.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden