Review

Een fascistische opa vertelt

Een oude fascistische partijganger in Spanje vertelt over vroeger: over de Burgeroorlog van 1936 tot 1939 waarin rechts en links elkaar op gruwelijke wijze afslachtten. Hispanist Robert Lemm schreef het braaf op.

De cover van 'Goed fout' - een foto van de oprichter en het embleem van de Spaanse fascistische partij, de Falange - wekt de suggestie dat het bij dit boek om een biografie van deze oprichter, Jose Antonio Primo de Rivera gaat. Maar dat klopt niet, de Spaanse fascistenleider en zijn partij spelen een minieme rol in deze oral history.

De hispanist Robert Lemm laat in het boek een falangistische onderknuppel uit de buurt van Toledo aan het woord. Nederlanders met een vage voorstelling van de Spaanse burgeroorlog kunnen zich vermaken met, of ergeren aan, de preken voor eigen parochie van de man, Fernando Jimenez (1913-1993). Misschien dat de rancuneuze inleiding van Lemm hen nieuwsgierig maakt naar een vrijwel uitgestorven autoritair katholicisme, dat de 'kruistocht' van generaal Franco door dik en dun verdedigde. Voor wie beter op de hoogte is van de geschiedenis van Spanje en het fascisme, heeft het boek slechts curiositeitswaarde, want de wereld volgens de 'oude hemden' zoals de in het blauw getooide fascisten van het eerste uur heetten, is al lang in kaart gebracht. Van het verongelijkte heimwee van Jimenez valt niet de rehabilitatie van het falangistische gedachtegoed te verwachten waar de titel op zinspeelt.

Toch zit er onder de rancuneuze grootspraak een schelmenroman. En soms hebben de omzwervingen van Fernando Jimenez iets van 'De lotgevallen van de brave soldaat Svejk'.

De gebeurtenissen spelen grotendeel in de jaren vóór, tijdens en kort na de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939). Fernando's jongensjaren laten iets zien van het intense familieleven in een Spaans dorp, waar de bloedbanden bepalend waren. Partijpolitiek schiep in deze geordende samenleving verwarring. Socialistische en fascistische jeugdbewegingen namen opeens bezit van de straat waar eerder jongens en meiden dagelijks hun paseo, hun flirterige pantoffelparade, hielden.

Er wordt veel gedreigd en gebluft over en weer, en een enkele maal vallen er klappen. De eer en de solidariteit van de clans worden op de proef gesteld, en al gauw openbaren zich de scheuren in families en gemeenschappen die uiteindelijk in de Spaanse Burgeroorlog zullen ontaarden. Ook in de liefde dringt de tweespalt door, en de lezer heeft moeite zijn lachen te houden bij de smart waarmee Fernando vertelt dat zijn socialistische verloofde zich aan hem opdringt, en de kuise katholiek van zijn maagdelijkheid berooft.

Het hele verhaal vertoont de obsessie met seks die alle fundamentalisten aan de dag leggen.

Op 18 juli 1936 breekt de opstand der rechtse generaals uit tegen de linkse republiek. De opstand heeft aanvankelijk weinig succes in de provincie Toledo, en de republikeinen arresteren en executeren er alle rechtse figuren. In schrille kleuren wordt het lijden van de rechtse partijgangers in Fernando's woonplaats geschilderd.

Fernando houdt zich natuurlijk heldhaftig, maar uiteindelijk heeft hij zijn leven te danken aan de traditionele dorpsverhoudingen. De 'rode barbaren' zijn zo goed om hem naar het front in Madrid te sturen waar hij niemand van de nobele tegenstanders doodt, uit overtuiging allicht, maar ook omdat hij naar eigen zeggen geen idee had of de kogel uit de loop of uit kolf van het geweer kwam. Het is een van de meer doorzichtige leugens in het verhaal.

Na de val van de Republiek vestigt generaal Franco zijn dictatuur. Fernando bekleedt, met gebruikmaking van de oude familiale en politieke netwerken, nog een paar mooie posten in zijn dorp, tot hij in ongenade valt, want ook tussen de aanhangers van generaal Franco werd een soort politieke strijd gevoerd, waarbij falangisten bij tijd en wijle uit de gunst vielen. Zijn schaapjes had Fernando toen al op het droge. Waarom Lemm zolang heeft gewacht met de publicatie is onduidelijk: 'zijn' falangist had er van genoten en wij kunnen er nu alleen om lachen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden