Movies that MatterEarth

Een fantastische observatie van de hoogmoed van de mens

‘Earth’: de mens graaft, wroet en verwoest.

Hele bergen worden afgegraven, massa’s mineralen uit de grond gehaald. In ‘Earth’ laat Nikolaus Geyrhalter hoe de mens onvermijdelijk bezig is de aarde te verwoesten.

Wederom een sterke, visueel krachtige documentaire van de Oostenrijker Nikolaus Geyrhalter. Dit keer filmt hij op plekken waar de mens grootschalig het landschap aan het veranderen is: in Californië moeten bergen aan de kant om een nieuwe wijk te bouwen, in de Alpen wordt een immense nieuwe tunnel aangelegd. De camera staat stil en observeert. En Geyrhalter laat werkers met gele hesjes die met een gigantisch instrumentarium werken een beetje filosoferen over de effecten van het ingrijpen: is het erg, wat gaat er verloren, kunnen we niet anders? Sterk aan de regisseur, die eerder ‘Our Daily Bread’ en ‘The Border Fence’ maakte, is dat hij (de hoogmoed van) de mens fantastisch observeert, en net niet overgaat tot oordelen.

Ondertussen zadelt Nikolaus Geyrhalter zijn publiek wel op met het nodige ongemak, zoals hij ook met zijn eerdere documentaires deed. Soms ligt dat er wel een beetje bovenop, als voor de zoveelste keer een enorm werktuig zich een weg vreet naar kostbare grondstoffen, een mijn induikt of een berg doorboort. Het is weliswaar fascinerend om te zien, want wanneer krijg je nou zo in detail uitgelegd hoe dat werkt, zo’n enorme graafmachine (‘Eigenlijk is het een fabriek’ merkt een werknemer op). Maar na een uurtje kijken bekruipt je toch ook wel een beetje het gevoel: kan de film ietsjes sneller misschien?

Tegelijk zal geen kijker zich kunnen onttrekken aan reflectie. Ja, natuurlijk weten we dat wat de mens kán, uiteindelijk ook gebeurt. Dat zijn wij ten voeten uit tenslotte. Maar als Earth íets goed laat zien, is het de enorme schaal en het tempo waarmee dat gebeurt. Al dat wroeten in aarde, het afgraven van bergen, exploiteren van minerale reserves, vaak vastgelegd in tientallen miljoenen jaren betekent uiteindelijk ook verwoesting van de aarde.

‘Geen soort heeft de planeet zo veranderd als wij, de mens’

Het is zoals de gids van het Ottó Herman Museum in het Hongaarse Miskolc, ergens halverwege de documentaire zegt. Ze vertelt hoe in 2007 vier versteende moerascipressen zijn aangetroffen in de koolmijn van het Hongaarse Bükkábránu, een van ’s werelds grootste mijnen. De bomen, miljoenen jaren oud, zijn een enorme archeologische schat en onderstrepen de nietigheid van de homo sapiens: vóór ons was er al zoveel meer op aarde. “Dinosauriërs leefden 200 miljoen jaar geleden, tot zo’n 65 miljoen jaar geleden”, vertelt de gids, waarmee ze dat inzicht nog eens onderstreept. “Maar geen soort heeft de planeet zo veranderd als wij, de mens.” Ze heeft er geen vertrouwen in dat dat nog lang door kan gaan.

Die boodschap klinkt, in allerlei varianten door in de film. Uit de mond van de werknemer van een kopermijn bijvoorbeeld, die dag in dag uit mineralen uit de grond haalt maar sombert over het smelten van gletsjers, iets wat hij tijdens zijn vakantie met eigen ogen heeft gezien. De mens is niks zonder de aarde, filosofeert hij. Waarna hij verder gaat met zijn werk, omdat dat zo van hem wordt verwacht. 

Of die werknemer op de enorme Hongaarse kolenwinmachine, 65 etages hoog. Vanonder zijn veiligheidshelm bromt hij dat diepe gevoelens over verlies aan natuur of geologische rijkdom in zijn beroep onwenselijk zijn. “Je kan zo’n machine tenslotte niet voor iedere boom stilzetten. Energie moet er zijn.” Hij vertolkt daarmee feilloos het dilemma waarmee de hele mensheid worstelt – dus ook de kijker van Earth.

Earth is te zien op

zaterdag 21 maart om 12.00 uur
dinsdag 24 maart om 16.15 uur
zaterdag 28 maart om 11.30 uur

Lees al onze verhalen over Movies that Matter 2020 via trouw.nl/moviesthatmatter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden