Dirigent Bas Wiegers: ‘Dirigent Bas Wiegers: ‘Voor mij was meteen duidelijk dat ik dit per se wilde doen. Voor mezelf, en ook voor Reinbert.’

InterviewBas Wiegers

Een eerbetoon aan Reinbert de Leeuw

Dirigent Bas Wiegers: ‘Dirigent Bas Wiegers: ‘Voor mij was meteen duidelijk dat ik dit per se wilde doen. Voor mezelf, en ook voor Reinbert.’Beeld Eduardus Lee

Zaterdag zou Reinbert de Leeuw een programma dirigeren rondom de muziek van Claude Vivier, maar twee weken geleden overleed hij. Het concert gaat door, als eerbetoon, met dirigent Bas Wiegers op de bok.

Bas Wiegers redde vorig jaar al eens met veel succes een concert in de NTR ZaterdagMatinee, door op een laat moment in te vallen voor een collega. Toen loodste hij het Radio Filharmonisch Orkest met koelbloedige meesterhanden door een complex programma. Zaterdag voelt dat invallen zwaarder, en nogal beladen. Wiegers zal op dat bijzondere concert rond composities van Claude Vivier de plaats innemen van Reinbert de Leeuw. Die zou de muziek van deze raadselachtige Canadese componist in goede banen leiden. Eind vorige eeuw zette hij zich al enorm in voor Vivier, wiens muziek hij als geen ander hielp om herontdekt te worden.

Ruim een maand geleden kreeg Wiegers het verzoek om de – toen nog – zieke De Leeuw te vervangen. Maar in de tussentijd, vandaag twee weken geleden, overleed de verzwakte dirigent, componist en pianist.

‘Hij hield niet van gedoe’

“Dat maakt het voor ons vooral veel droeviger”, zegt Wiegers. “Het concert krijgt nu de vorm van een herdenking, omdat de ZaterdagMatinee de middag aan hem opdraagt. Maar ik ga proberen een zo mooi mogelijk concert te dirigeren, en niet al te veel bezig te zijn met de bijzondere omstandigheden. Dat is ook erg des Reinberts, om maar gewoon te gaan spelen. Hij hield niet van gedoe.”

Wiegers is momenteel razend druk met het voorbereiden van ‘Il canto s’attrista, perchè?, de nieuwe opera van Salvatore Sciarrino. Die gaat op 19 maart onder zijn leiding in wereldpremière in het Stadttheater Klagenfurt. Daarom moest hij wel iets in zijn agenda aanpassen, toen het verzoek kwam.

“Maar voor mij was meteen duidelijk dat ik dit per se wilde doen. Voor mezelf, en ook voor Reinbert. Ik heb al die stukken van Vivier onder De Leeuws leiding uitgevoerd als violist in het Asko Ensemble. In het Holland Festival speelde ik mee in de legendarische uitvoeringen van ‘Rêves d’un Marco Polo’, een opera in twee delen, samengesteld uit verschillende Vivier-composities. Overdonderende muziek, onvoorstelbaar meeslepend geënsceneerd door Pierre Audi. Ik heb weken gewoond in die muziek. Alles eromheen maakte het magistraal.

“Je kunt de muziek van Vivier met weinig vergelijken, die is volstrekt uniek. Er zit een heel sterke drive in, een erge noodzaak. Vivier trekt als het ware geluiden door de tijd heen. Ik vond het destijds zalig om te spelen, omdat de muziek steeds maar vooruitgaat.

Extreem goeie Reinbert-muziek

“Dat de noten tegelijkertijd bijzonder emotioneel en gepassioneerd zijn, maakte deze muziek extreem goeie Reinbert-muziek. Die hield enorm van pathos. Vivier schreef bovendien bijna altijd melodisch, vocaal, en dat geeft zijn muziek een mooie rondheid. Lastig om te spelen, zeker, maar als het eenmaal in je lijf zit, is het heel bijzonder. Hoewel je overzicht moet houden, de boel moet organiseren, kun je ook als dirigent je erin laten gaan. Deze muziek wordt hoe dan ook en onherroepelijk fysiek.”

In het concert wordt ook een nieuw stuk gespeeld van de Nederlandse componist Reza Namavar. “Een behoorlijk eigenzinnige compositie. Groot, lang, intens en ritmisch ontzettend uitdagend. Het gáát maar door, op een goede manier, en werkt toe naar een verbazingwekkende climax. Hoe het allemaal precies gaat werken, weet ik nog niet, omdat ik alleen de partituur bestudeerd heb. Het dóen geeft toch altijd weer een andere dimensie.

“Namavar tapt uit een andere bron dan Vivier. Bij Viviers muziek word je haast in een bepaalde mystiek gedwongen. Daar moet je je toe verhouden. Zijn muziek is absoluut een soort ritueel. In ‘Wo bist du Licht’ is er dat uitgesponnen begin, waarop de grote trom steeds als een beul inhakt. Dan ben je in een rite terechtgekomen. Mooi om te dirigeren, omdat je in een trance komt met z’n allen. Ook ik als dirigent.”

Vivier had een nogal dramatische levensloop, die eindigde toen hij een jongen mee naar huis nam voor seks en door hem vermoord werd. “Ik heb de prachtige biografie van Bob Gilmore gelezen. Daarin is die noodlottige laatste fase van Viviers leven iets minder mythisch dan in de tijd dat De Leeuw en Audi zich met hem bezighielden. Ik vond dat fijn om te lezen. Met wie Vivier al dan niet in bed lag, is op het podium van minder belang.”

‘Zijn erfenis is prachtig en gigantisch’

“Reinbert heeft veel betekend voor Viviers acceptatie. Zijn erfenis is sowieso prachtig en gigantisch. Voor De Leeuw is het destijds allemaal met een enorme klap begonnen, de Notenkrakersactie en alles wat eraan voorafging en erna kwam.

“Bij de orkesten en de ensembles staat de nieuwe muziek er nu misschien nog slechter voor dan toen. Mijn generatie en de volgende hebben dus een andere opdracht. De Notenkrakersactie was in zekere zin polariserend en splijtend: er moest en zou een plek komen voor de specialisten. Dat is voor onze generatie een non-issue, wij willen die specialismen juist weer verenigen en verbinden.

“De Leeuw was overigens niet zo strikt als soms wordt aangenomen. Hij deed ook wel eens muziek die niet per se zijn smaak was. Maar zijn strategie was altijd: erin geloven en het dan met volle overtuiging doen. Ergens in geloven is een besluit.”

‘De raadselachtige Vivier’ door het Asko|Schönberg en Slagwerk Den Haag onder leiding van Bas Wiegers, morgen om 14.15 uur in de NTR ZaterdagMatinee in het Concertgebouw. Rechtstreeks via NPO Radio 4. Op 5 maart wordt deels hetzelfde Vivier-programma gespeeld in het Muziekgebouw, dan onder leiding van Manoj Kamps.

Lees ook:

Reinbert de Leeuw (1938-2020): pianist, dirigent, componist én rebel

Gedurende zijn leven heeft De Leeuw zich als een ware ambassadeur ingezet voor andere componisten, voor zijn tijdgenoten. Hij boog zich over het mysterieuze oeuvre van de jong overleden Claude Vivier en maakte samen met Pierre Audi voor het Holland Festival een prachtvoorstelling in de Gashouder op het Westerpark. Beelden en klanken van dat wonderbaarlijke totaaltheater zijn in het geheugen gegrift. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden