Boekrecensie

Een dystopie over iemand die er niet onder lijdt

Beeld Aukelien Weverling

Aukelien Weverling maakt van ‘In alle steden’ een opbeurende, dystopische roman.

Sinds in de negentiende eeuw de gebroeders De Goncourt de onderkant van de maatschappij als literaire inspiratiebron ontdekten, zijn er, ook bij ons, talloze romans over low life verschenen. Begin twintigste eeuw waren Herman Heijermans en de naturalisten er grootmeesters in. Een eeuw later bloeit het genre nog steeds. Je ziet er sporen van bij Arnon Grunberg en schrijvers als Philip Snijder en Alex Boogers zijn zelfs pure specialisten.

Maar een opbeurende dystopie over het leven in de goot las ik nog niet. Die is er dan nu: ‘In alle steden’ van Aukelien Weverling (1977).

Niet meer nodig 

Bennie heeft, net als zijn vader, een tijdje voor een krant gewerkt maar nu de digitalisering definitief heeft toegeslagen is hij niet meer nodig en zwerft hij over straat, bedrinkt zich regelmatig en gaat met dubieuze mensen om. Zo nu en dan een baantje van niks, een vriendin die hij in een kroeg opduikelt, dat is het wel zo’n beetje. Zijn lot heeft iets weg van dat van de hoofdfiguur uit de film ‘Leaving Las Vegas’, met de verlopen screenwriter, misschien niet toevallig ook Ben geheten, die zich doodzuipt, zij het dat we in deze Bennie juist een onverwoestbare optimist aantreffen.

Dat maakt het verhaal op zich al bijzonder: een dystopie over iemand die er niet onder lijdt.

Allengs dringen intussen de contouren van de nieuwe wereld tot ons door, met het ‘verenigd Christendom’ dat overal de toon bepaalt, geslaagde mensen die een ‘staatskaart’ krijgen, dissidenten die naar ‘de Verbetering’ worden gestuurd, overbodige lieden die worden ‘gedesintegreerd’, woonwijken die van categorie A tot en met G verschillende bevolkingslagen herbergen, met Bennie in wijk F. Maar hij slaat zich er vrolijk doorheen, ‘met niks dan goede moed bij mij thuis’, zoals hij het ergens formuleert. Ook als hem een studiebeurs door de neus wordt geboord, brengt dat hem niet uit evenwicht: “God, en het kon natuurlijk niet iedereen voor de wind gaan, want het kosmisch evenwicht moet ook wat - en dan meestal iets met mij.”

Kruising tussen levensgenieter en avonturiers 

Bennie is kortom een soort kruising tussen levensgenieter Pallieter en de avonturiers uit Jack Kerouacs verhalen; zijn vriendin noemt hem niet toevallig ‘Kerouac’. Maar het meest bijzondere aan hem is toch wel zijn taalgebruik, een heel eigen mix van vooroorlogs Nederlands en een poëtisch fantasietaaltje: “En daar, in die tel van rust, lukte het me om afstand te nemen van de rotzakkerij die aan het roer stond van het dagelijks leven en te zien wat de wereld in petto hield. De lente toonde zich in lang licht met valse tonen warmte die doofden in elke vorm van schaduw. Wat elkaar gevonden had en er het beste van wilde bakken zat in elkaars jassen gekropen op parkbankjes te negeren dat het fris was, waarbij ze elkaar zo min of meer bepotelden onder het mom van de eerste mooie dag.”

‘In alle steden’ is daarmee behalve een bijzonder soort toekomstroman ook een langdurige stijloefening, waarin Weverling al haar creativiteit heeft gestoken. Bennie’s vreemd meanderende zinnen staan in een schril contrast met de naargeestige, pragmatische maatschappij om hem heen. Hij is het type van de romantische zwerver in een harde wereld: “Zo kan het je dan toch maar gebeuren dat je als mens opeens gelukkig bent, want uiteindelijk is het weinig hoor, dat je ervoor nodig hebt. Een zonnetje, een bordje met eten en een plek waar ze er niet allemaal omheen staan.” Daarmee is dit een dystopie die toch ook moed geeft, over iemand die zich niet stuk laat maken door de omstandigheden.

Ik heb het gevoel dat Weverling met haar boek een antwoord wil geven op het overheersende cynisme en negativisme van tegenwoordig. Niet de maatschappij maar de individuele mens bepaalt hoe de toekomst eruit zal zien. Ze heeft die boodschap verpakt in een bijzonder, paradoxaal levensverhaal dat je beslist aan het denken zet. Het had wat mij betreft wel iets korter gekund, juist omdat die aparte stijl van haar Bennie op den duur iets vermoeiends heeft, maar haar ongebruikelijk messiaanse missie is geslaagd: licht brengen in een duistere wereld.

Aukelien Weverling
In alle steden
Meulenhoff; 250 blz. € 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden