TaalTon den Boon

Een ditje en een datje over ditjes en datjes

‘Ik ben ook maar een mens, met al zijn onzekerheden, en andere ditjes en datjes’, schreef Gerbrand Bakker onlangs in deze krant. Het is een zin die in alle eenvoud getuigt van berusting in het menselijk ­tekort, maar die ook opvalt omdat ‘ditjes en datjes’ hierin op een opmerkelijke manier wordt gebruikt.

Meestal verwijst deze uitdrukking naar onbelangrijke zaken. Gewoonlijk verwijzen ditjes en datjes namelijk naar prullaria of snuisterijen (‘Een winkel waar allerlei ditjes en datjes te koop zijn’) of naar triviale gespreksonderwerpen (‘Ze spraken alleen over ditjes en datjes’). In het laatste geval betekent ditjes en datjes ongeveer hetzelfde als ‘koetjes en kalfjes’. Daarbij aansluitend hadden kranten en blaadjes vroeger soms een rubriek ‘ditjes en datjes’, waarin trivia kort en bondig werden behandeld – een soort bladvulling.

Naast ditjes en datjes komt soms ook de enkelvoudsvariant ‘een ditje en een datje’ voor, maar behalve naar prullaria en triviale gespreksonderwerpen verwijst deze variant ook wel naar imperfecties. (‘Het is nooit helemaal goed, er is altijd wel een ditje en een datje’).

De manier waarop Bakker ditjes en datjes in de aangehaalde zin ­gebruikt, lijkt daar mooi bij aan te sluiten. Voortaan kunnen we ‘ditjes en datjes’ dus ook gebruiken om te verwijzen naar klein leed, geringe ­tegenslagen en andere tegenheden des levens. Een ditje en een datje wordt ‘een dit en een dat’ als kleinigheden opgeblazen worden tot onaangenaamheden (‘Hij heeft altijd wat te mekkeren, er is altijd een dit en een dat’), maar deze variant komt slechts sporadisch voor.

De laatste tijd is in de media wel steeds vaker sprake van ‘ditten en datten’. Die uitdrukking fungeert echter als een werkwoord en kan ­zowel zeuren over kleinigheden (‘Nou niet ditten en datten over de hitte’) als delibereren (‘Na veel ditten en datten’) betekenen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden