Taal Peter-Arno Coppen

Een ding tegelijk doen klinkt misschien onlogisch, maar het is prima Nederlands

Twee studenten van de universiteit Twente raken verstrikt in de discussie of je eigenlijk wel kunt spreken over ‘een ding tegelijk doen’. Immers, zo redeneren zij, het woord ‘tegelijk’ veronderstelt op zijn minst twee dingen, en dus zou het logisch gezien onmogelijk moeten zijn om het woord te combineren met een enkelvoud. Tot hun verbazing is ‘een ding tegelijk’ echter volledig geaccepteerd (het staat zelfs in de naslagwerken).

Als je het woord ‘tegelijk’ gaat parafraseren, dan zink je alleen maar verder in dit moeras van de onlogica. Dan zou je moeten zeggen dat ‘tegelijk’ iets betekent als ‘bij dezelfde gelegenheid’. Je kunt dan inderdaad twee dingen bij dezelfde gelegenheid doen, waarbij je dus zegt dat de twee gelegenheden waarbij je die twee dingen doet met elkaar samen­vallen (gelijk zijn). Maar ‘een ding bij dezelfde gelegenheid doen’ roept meteen de vraag op aan welke andere gelegenheid deze dan gelijk zou moeten zijn.

Er zijn twee lijnen waarlangs je ‘een ding tegelijk’ kunt verklaren. Ten eerste kun je opmerken dat de ontkenning ‘geen twee dingen tegelijk’ net zo logisch is als ‘twee dingen tegelijk’. Van daaruit kun je ‘geen twee’ gemakkelijk vervangen door ‘een’.

De andere lijn verloopt via de betekenisontwikkeling van ‘tegelijk’. Je zou kunnen zeggen dat ‘twee dingen tegelijk’ weliswaar ontstaan is uit de vergelijking van twee gelegen­heden die samenvallen, maar in de praktijk opgevat wordt als ‘twee dingen per gelegenheid’. Ook dit opent de deur voor ‘een ding tegelijk’.

Taal mag in eerste instantie vaak niet logisch lijken, er zit meestal een andere logica achter.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden