TaalTon den Boon

Een cruiseschip is geen kruisschip, al gaan beide woorden terug op het werkwoord kruisen

Dat het nieuwe coronavirus nu officieel Covid-19 heet, verhindert niet dat er nog steeds gelegenheidswoorden met corona opduiken. Zoals coronaschip als naam voor cruiseschepen waarop mogelijk met corona besmette passagiers zitten.

Cruiseschepen zijn niet bedoeld als hospitaalschepen, maar dienen om ‘op cruise’ te gaan. Dat is een vorm van vakantie die al decennialang in de beste kringen voorkomt. Het Nieuws van den Dag berichtte in 1893 al over ‘pleasure cruises’ naar de Noordkaap. Toch duurde het tot 1976 tot het Engelse leenwoord cruise in de Van Dale werd opgenomen. De samenstelling cruiseschip moest zelfs tot 1992 wachten op een vermelding.

Engelstalige woordenboeken vermelden cruise in de betekenis toeristische boottocht al sinds 1906. Het woord is afgeleid van het werkwoord to cruise, dat behalve een cruise maken en op de ­versiertoer gaan van oorsprong simpelweg varen betekent. In die maritieme betekenis is dit Engelse werkwoord in de 18de eeuw afgeleid van ons werkwoord kruisen, dat heen en weer (kruiselings) varen of laveren ­betekent.

Aan dat werkwoord kruisen hebben wij ook kruisschip te danken ter aanduiding van (snelle) oorlogsschepen met een grote actieradius die onder meer dienen om te ­patrouilleren en om konvooien te begeleiden.

De woorden cruise­schip en kruisschip worden nooit door elkaar ­gebruikt, behalve in het geval van de boten van het Rode Kruis, waarmee tot voor kort toeristische vaartochten werden ­gemaakt voor mensen die speciale zorg behoefden. Die werden namelijk ­Rode Kruisschepen ­genoemd.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden