Review

Een buitenbeentje in de kunst/BIOGRAFIE

Zijn werk is getypeerd met het begrip 'eigenzinnig'. Hij wordt gezien als 'een buitenbeentje' in de Nederlandse kunst van de 20ste eeuw. Vast staat dat het werk van Maurits Cornelis Escher niet alleen vanwege de lastig te begrijpen inhoud een aparte plaats in die Nederlandse kunst inneemt.

CEES STRAUS

Het is aan Escher (1898-1972) zelf toe te schrijven dat hij in veel opzichten niet als een eigentijds kunstenaar is te beschouwen. Zijn geringe wens om een rol van belang te spelen in actuele ontwikkelingen, zijn langdurige verblijf in diverse buitenlanden, dat alles zorgde ervoor dat Eschers werk los staat van de kunst die vooral na de Tweede Wereldoorlog de toon zette.

Het zijn die musea geweest die een minder prominente rol op het gebied van de contemporaine kunst voor stonden, die Escher door dik en dun steunden. Zijn populariteit, gegrondvest in de jaren zestig toen Escher bij het grote publiek doorbrak, ontstond na overzichten die door het Gemeentemuseum in Den Haag en Museum Boymans in Rotterdam werden georganiseerd.

De aandacht die Eschers werk momenteel ondervindt, kan zelfs als een kleine revival worden beschouwd: Escher leek in de afgelopen decennia in kunstkringen vergeten te zijn. Bij het publiek was hij dat zeker niet. Als zijn werk op veilingen komt - en er is omdat hij met de vermeerderingstechniek van de grafiek werkte een uitgebreid oeuvre in omloop - zijn er altijd kooplustigen die recordbedragen voor het werk willen neerleggen.

Is het de haast wetenschappelijke wijze van aanpak geweest die Escher in de musea zo weinig geliefd heeft gemaakt? Die 'wetenschappelijke' stijl zorgde ervoor dat Escher van het maken van kunstjes wordt beticht, eerder dan van kunst. Escher maakte 'breinbrekers, hij leverde puzzles voor gevorderden', schreef het destijds invloedrijke cultureel opinieblad Hollands Diep.

Die werkwijze lag al besloten in zijn opleiding: Escher werd door zijn vader aangezet om de TH in Delft te gaan volgen. Vader was hoofdingenieur bij Rijkswaterstaat en zag voor zijn zoon die op jeugdige leeftijd niet van tekentalent was gespeend, een degelijke, dat wil zeggen ambachtelijk gerichte opleiding weggelegd die hem een goedbetaalde toekomst garandeerde.

Al snel bleek dat de jonge Maurits niets op had met de weinig artistieke scholing. Een verkeerde keus bleek ook een jaar later toen Escher zich had laten inschrijven voor een architectenopleiding in Haarlem. In de eerste klas was zijn tekentalent echter opgevallen bij een van zijn leraren, de destijds bekende kunstenaar Samuel Jessurun de Mesquita. Deze raadde hem aan zijn studie voort te zetten, maar dan als grafische kunstenaar. De jonge Escher studeerde vervolgens vlot af; in 1922 was hij klaar om zich als zelfstandig graficus te vestigen.

Zelf vond hij dat het nog niet zo ver was. Voor zijn vorming vond hij het noodzakelijk zich bezig te houden met de klassieke kunst die hij in het buitenland kon vinden. Italië werd het land waar hij zich voortaan - en dat gedurende zijn hele leven - aan zou laven.

Er volgden reizen naar de traditionele kunstoorden Florence, Assisi, San Gimignano, Ravenna en Venetië. Die steden bezorgden hem onderwerpen die lang in zijn werk zichtbaar zouden blijven. Veel gebouwen, landschappen en figuren in zijn tekeningen en grafiek hebben een onmiskenbaar klassieke sfeer, of het nu om een palazzo ging, de vrolijke kabouterachtige mannetjes die in eindeloze tred achter elkaar voort stappen of een stilleven dat in een zuidelijke straatje is gesitueerd.

Eén belangrijk thema in zijn grafiek, het meest 'wiskundige' bedacht ook, deed hij echter buiten Italië op. Op een reis door Spanje, kort na zijn verblijf in Italië in 1922, kwam hij in aanraking met de moorse kunst in Granada.

Zelf zag Escher zich als fantast, die, als hij schrijver was geweest, verwant was aan auteurs als J. R. R. Tolkien, Edgar Allan Poe en Lewis Carroll. Als beeldend kunstenaar vond hij zich beïnvloed door Leonardo da Vinci, ook zo'n wetenschappelijk gerichte teken-uitvinder.

In de Nederlandse kunstgeschiedenis speelt het fantastische na de 16de eeuw nauwelijks een rol van belang. Voor Escher was de verbeelding echter voortdurend aan de macht. Hij heeft haar niet uitgevonden, maar er wel greep op proberen te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden