Review

Een boer komt ergens om te blijven

In het natuurgebied de Bossche Broek staat een bouwwerk van 50000 kilo strobalen. Midden in het natuurgebied de Bossche Broek staat een bouwwerk van 50000 kilo strobalen. De installatie is getiteld 'BoeR' en is een onderdeel van het Theaterfestival Boulevard, dat vandaag in Den Bosch van start gaat.

Dominique Haijtema

Robbert van der Horst (1963), de maker van 'BoeR, is gefascineerd door het leven en de keuzes van boeren. Daarom heeft hij een kleine handeling in een bijzondere ruimte geënsceneerd. ,,Ik bouw een grote ruimte midden op het weiland voor iets kleins: het melken van de koe. Die kleine handeling staat weer voor iets groots: verbondenheid en aarden', vertelt de beeldend kunstenaar en theatermaker tijdens de voorbereiding van het festival.

Drie weken was hij bezig met zijn team om de negen meter hoge installatie van stro op te bouwen. Van der Horst, net vader geworden van een zoon, noemt ook dit project een bevalling. ,,Drie weken geleden hadden we geen geluid, geen beeld, geen steigers en geen stro. Het was een complexe logistieke operatie om dit voor elkaar te krijgen.'

Van der Horst denkt veel na over ruimte en mensen. ,,Dit is voor het eerst dat ik daadwerkelijk een ruimte heb gecreëerd. Het afgelopen halfjaar heb ik uitgebreid het werk van twee architecten bestudeerd: Van der Laan en Liebeskind. Van der Laan vroeg zich af waarom mensen bouwen, en wat architectuur is. Zijn gebouwen stralen visuele rust uit. Liebeskind heeft het voornamelijk over de rol van leegte en desoriëntatie. Beide architecten bereiken bij mij hetzelfde: een loutering, verstilling.'

Van der Horst is blij met zijn huidige locatie: het weiland grenst aan de stad. Daar moet tenslotte zijn publiek vandaan komen. De toeschouwers komen via een deur het huis van stro binnen en kunnen op een projectiescherm kijken en luisteren naar het melken van de koe. Tweemaal per dag kan de handeling 'live' worden gevolgd. ,,De boer en de koe staan dan vijftien minuten in het centrum van het gebouw.'

Stilte vindt de kunstenaar belangrijk. De strobalen dempen het geluid van de omgeving. ,,Ik wil dat de mensen stil worden door de ruimte en de handeling, en goed zien wat er eigenlijk aan de hand is. Dat ze begrijpen dat de handeling staat voor verbondenheid tussen boer en koe. Hopelijk raken ze erdoor ontroerd.'

Maar het melken van de koe is niet alleen een 'performance'. Van der Horst wijst nadrukkelijk op de noodzaak van het melken van de koe. ,,Een koe moet twee keer per dag door de boer gemolken worden. Zeven dagen per week, 365 dagen per jaar. Het is alles of niets. Je kan een koe niet half melken en ook niet af en toe. Anders wordt ze ziek. De boer en de koe hebben een verstandshuwelijk. Die onafscheidelijkheid fascineert mij.'

De meeste installaties of voorstellingen van Van der Horst hebben een geëngageerd karakter. 'BoeR' is bijvoorbeeld het tweede deel van een tweeluik over aarden en ontworteld zijn. Twee jaar geleden plaatste Van der Horst zijn installatie 'De Vloedlijn' op het strand van Terschelling voor het Oerol Festival. Het bestond uit meubilair afkomstig uit het asielzoekerscentrum 'Paal 8'. De meubels waren met touwen vastgebonden, waardoor de stoelen en het bed niet door de vloedstroom meegesleurd konden worden. De zee vernietigde wel andere delen van de open huiskamer.

Uit een luidspreker kwamen verhalen van asielzoekers, die hun huis en land zijn kwijtgeraakt. Het verzinken van de huiskamer staat volgens de kunstenaar voor het lot van de asielzoekers. ,,Wat gebeurt er met je als je ergens gedwongen moet verblijven of je huis moet verlaten? Dan heb je heimwee. Daar gingen de verhalen van de asielzoekers over. Twee van hen waren boer. Zij kunnen niet zomaar ergens anders boer worden. Als boer ben je verbonden met je dieren en je grond, en die band zou je dan achterlaten. Zo ben ik bij het huidige project gekomen.'

Net als op Terschelling heeft de kunstenaar ook deze keer uitgebreid met de betrokkenen samengewerkt. Hij heeft gesproken met alle boeren uit de Bossche Broek, die ook gefotografeerd zijn. Hun portretten hangen in de stro-installatie en zo kijken ze als het ware mee met het publiek. ,,Zij vormen samen het geweten en geheugen van de boer. Dit toont voor mij ook weer de onderlinge verbondenheid en solidariteit van boeren.'

De boeren verleenden graag hun medewerking aan het project omdat zij zich wel konden vinden in de visie van de kunstenaar op hun bestaan. ,,Boer worden is tegenwoordig een radicale keuze in onze mogelijkhedenfabriek. Als advocaat kan je overal aan de slag. Als boer kom je ergens om te blijven. Je neemt een vrouw, een stal, dieren en een stuk land, niet noodzakelijk in die volgorde, en dan ga je je vestigen', zegt Van der Horst.

Het thema aarden of ontwortelen houdt hem niet alleen artistiek bezig, maar ook persoonlijk. Drie jaar geleden kocht en verbouwde hij zijn ouderlijk huis in Ermelo. Dat gaf een dubbel gevoel. ,,Je keert terug naar waar je vandaan komt en tegelijkertijd zie je een bulldozer de oude schuur weghalen. Dat is toch gek.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden