Opinie

Een beladen portret van Pim Fortuyn

Fortuyn, tekst en spel door Helmert Woudenberg. Gezien 12/1 in Schiedam. Tournee t/m 15 mei.

Als Pim Fortuyn daar dan ligt op de grond in het Mediapark in Hilversum en klagelijke rouwmuziek de ruimte vult, zindert heftige emotie door de zaal. Natuurlijk, voor de première van Helmert Woudenbergs voorstelling ’Fortuyn’ zijn de broers en andere familieleden en vrienden uitgenodigd, en ook Fortuyns aanhang is deze avond ruim vertegenwoordigd. Maar toch is die zo sterk voelbare emotie een enorm theatrale gebeurtenis en uniek voor historisch Hollands drama. Het dichtst in de buurt komt wellicht Kniertje met haar pannetje karbonaden in Heijermans’ ’Op Hoop van Zegen’, maar het recente, waar gebeurde einde van Fortuyns leven geeft Woudenbergs voordracht een bittere en smartelijke lading. Anders dan in zijn vorige solovoorstellingen, maakt Woudenberg in deze nauwelijks gebruik van de dialoog. Pim Fortuyn vertelt zijn leven, beginnend bij zijn jaren op de lagere school en het gezinsleven, en eindigend bij die tragische middag in mei vlak voor de verkiezingen. De uitzondering hierop is het schitterend cabareteske verhaal over de confrontatie tussen Fortuyn en PvdA-leider Ad Melkert na de voor de laatste desastreus verlopen gemeenteraadsverkiezingen. De verleiding om Melkerts pruimenmondje na te bootsen, is kennelijk voor de acteur te groot geweest, en het is inderdaad een ontzettend leuke scène.

Maar voor het grootste gedeelte is Woudenbergs voorstelling een in-triest verhaal over eenzaamheid, miskenning, je tekort gedaan voelen, gebracht met een zo intense compassie van de acteur met zijn personage, dat het zicht op de historische Fortuyn je wel een beetje benomen wordt. Ik weet niet of dat een groot bezwaar is: zelf had ik destijds weinig op met de politieke ideeën van Fortuyn, maar in de voorstelling voel ik hoe ik word meegezogen in Woudenbergs uiterst knappe voorstelling van Fortuyn als een gewoon hartstikke leuke kerel met nog een aantal zinnige ideeën bovendien. Dat er toch ook wel racistisch venijn in zijn toespraken zat en hij beslist niet alleen maar een grote lieverd met zijn blauwe kijkers was, moet je je af en toe wel inprenten. Het verdriet over de benauwende katholieke moraal in zijn jeugd en de afwezige vader die niet tegen zijn kordate moeder opkon, en de teleurstellingen en conflicten die hij als wetenschapper en politicus te verwerken kreeg, zijn op haarbreedte verwijderd van de rancune, en dat maakt de voorstelling heftig. Daarnaast is er Woudenbergs superieure behandeling van de komische momenten. Leuk is het als de elfjarige Pimmetje zich na een les seksuele voorlichting afvraagt wat ’zaad’ eigenlijk is – iets waarmee je duiven voert? Een oudere klasgenoot zal het hem uitleggen in een eenzaam schuurtje. Daar heeft Pim zijn eerste homoseksuele ervaring. Maar als hij de jongen vraagt nog eens ’snot uit de piemel’ samen met hem te produceren, krijgt hij z’n eerste afwijzing: ,,Hoor 's, ik ben geen homo!’’

In het relaas van Fortuyns (vastgelopen) relaties krijgt Woudenbergs vertelling zijn meest tragische accenten, met name in de relatie met de psychotische schilder Ferry. ,,Het leven draait om de liefde’’, is een uitspraak van Fortuyn die Woudenberg met zorg voor het moment plaatst. En daarmee is ’Fortuyn’ een hommage, een beladen portret geworden van Woudenberg voor een man die hoe dan ook met hartstocht heeft geleefd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden