TaalPeter-Arno Coppen

Een beetje constructie verdient een nominatie

Een lezer nomineert als Grammaticale Structuur van het Decennium ‘een beetje’, maar dan met een zelfstandig naamwoord erachter. Niet ‘Ik ben een beetje moe’, maar ‘Een beetje kerstboom past wel in de auto’.

Hoewel de eerste voorbeelden uit de jaren zestig stammen (in 1969 schrijft een krant dat ‘een béétje schrijver’ in zijn leven meerdere prijzen verzamelt), betreft het toch een vrij recente toevoeging aan de taal. Daar komt bij dat er nogal wat bijzonders aan is.

Om te beginnen is ‘een beetje’ een bijwoordelijke bepaling (‘Het sneeuwt een beetje’), die vaak een graadbepaling vormt bij een bijvoeglijk naamwoord (‘een beetje koud’). Het is al bijzonder dat zo’n bepaling bij een zelfstandig naamwoord staat, maar hier is het ook nog eens met het lidwoord versmolten. De bijwoordelijke bepaling is ‘een beetje’, en daar staat al een lidwoord in. Als je dat toevoegt aan ‘Een kerstboom past wel in de auto’, zou je dus eigenlijk moeten krijgen ‘Een een beetje kerstboom’.

Een graadbepaling bij een zelfstandige naamwoord komt wel meer voor, maar dan in een naamwoordelijk gezegde, bijvoorbeeld in ‘Hij is zo erg politicus dat hij thuis moties indient over het stofzuigen’. Doordat ‘politicus’ daar meer als een eigenschap wordt gebruikt dan als een zelfstandigheid, krijgt het iets van een bijvoeglijk naamwoord, en daar past dan zo’n graadbepaling bij: ‘heel erg politicus’, ‘een beetje politicus’, ‘te zeer politicus’.

Het lijkt erop dat het gesignaleerde gebruik nog een stapje verder gaat. In ‘een beetje kerstboom past wel in de auto’ gaat het nog wel om die eigenschappen, maar daar is toch weer een zelfstandigheid van gemaakt. Je leest het dus als ‘iets wat enigszins kerstboom is’, of ‘iets wat het predicaat kerstboom een beetje verdient’.

Een mooi voorbeeld van een efficiënte constructie, die een nominatie verdient.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden