null Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Een alleraardigst detail over het geval ‘enig kind’

Het is hoogst noodzakelijk – en ik doe dat met het grootste genoegen, beste lezers – om nog even een alleraardigst detail te bespreken over het geval ‘enig kind’, dat ik laatst in deze rubriek uiterst omstandig heb behandeld. Verschillende lezers merkten op dat naast de vorm ‘enig kind’ ook ‘enigst kind’ voorkomt, en dan voornamelijk in de betekenis dat het een kind zonder broers of zussen is.

De naslagwerken zijn een beetje onzeker over deze vorm. De taaladviseurs van de Taalunie verklaren onomwonden dat deze vorm niet tot de Nederlandse standaardtaal behoort, maar de woordenboeken en de taaladviseurs van Onze Taal lijken iets milder. Die merken alleen op dat het om ‘informeel taalgebruik’ gaat. De laatsten maken echter een onderscheid tussen de vaste combinatie ‘enigst kind’ en andere gebruikswijzen van ‘enigst’, zoals in ‘de enigste keer’ of ‘de enigste krant die ik lees’. Die worden algemeen afgekeurd.

Een vorm van geëxalteerdheid

Het geval ‘enigst kind’ is volgens Onze Taal een voorbeeld van de ‘absolute superlatief’, ook wel ‘elatief’ genoemd. Bij de normale superlatief is er sprake van een vergelijking met andere gevallen. Bij ‘het aardigste kind in de klas’ gaat het om de vergelijking van alle kinderen, waar er een de hoogste graad van ‘aardig’ heeft. Bij de absolute superlatief, ‘een alleraardigst kind’, valt die vergelijking weg en gaat het alleen om een zeer hoge graad.

De absolute superlatief gaat vaak gepaard met een zekere vervoering, een vorm van geëxalteerdheid. Dit sluit aan bij de oorspronkelijke betekenis van het woord ‘elativus’ dat van het Latijnse werkwoord voor ‘verheffen, vervoeren’ afkomstig is.

Bij ‘enigst kind’ zien we niet meteen die vervoering, maar er is ook geen vergelijking met andere kinderen. Het lijkt erop dat de superlatief hier vooral gemotiveerd is vanuit de dubbelzinnigheid van het woord ‘enig’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden