Edita Gruberová als Zerbinetta in Richard Strauss’ ‘Ariadne auf Naxos’ in de Wiener Staatsoper. Met deze rol brak ze internationaal door.

In MemoriamEdita Gruberova

Edita Gruberová (1946-2021) groeide door haar hoge noten uit tot een fenomeen in de operawereld

Edita Gruberová als Zerbinetta in Richard Strauss’ ‘Ariadne auf Naxos’ in de Wiener Staatsoper. Met deze rol brak ze internationaal door.Beeld Alex Zeininger/Wiener Staatsoper

Operazangeres Edita Gruberová, de Königin der Koloratur zoals een van haar bijnamen luidde, is maandag in Zürich overleden. Ze was 74 jaar.

Peter van der Lint

Gruberová kondigde in september vorig jaar aan te stoppen met zingen, en volgens velen was dat niet te vroeg. Haar optredens werden, ondanks de niet aflatende bijval van haar grote schare fans, steeds meer ontsierd door vocale ontsporingen en mislukte topnoten.

Vanwege die topnoten groeide de in Bratislava geboren Gruberová ooit uit tot een fenomeen in de operawereld. Schijnbaar moeiteloos plukte zij in haar topdagen die stratosferische noten uit de lucht. En ze kon die noten al even makkelijk en snel aan elkaar rijgen in schier eindeloze slierten coloraturen.

Met precies zo’n rol brak ze in 1976 internationaal door aan de Wiener Staatsoper. Ze zong daar de rol van Zerbinetta in Richard Strauss’ opera Ariadne auf Naxos. Dirigent Karl Böhm, nooit zo scheutig met complimenten, heeft toen na haar grote aria uitgeroepen: “Mein Gott, wenn Strauss doch ihre Zerbinetta gehört hätte”. In Wenen klapten ze een half uur lang na die bewuste aria.

Naar het Westen

In 1970 debuteerde de sopraan in Wenen als Koningin van de Nacht in Mozarts Die Zauberflöte. De audities ervoor waren heimelijk geregeld, omdat het communistische Tsjechoslowakije de grenzen toen nog hermetisch gesloten hield. Het Weense operahuis nam Gruberová direct aan, en ze besloot naar het Westen te emigreren. Ze heeft die rol van de Nachtkoningin overal ter wereld gezongen, en legde hem in München vast met Bernard Haitink als dirigent.

In Zürich kwam ze in contact met maestro Nikolaus Harnoncourt, die met haar vele Mozart-opnamen maakte. Onder andere een album met concert-aria’s waarin Gruberová onmogelijk geachte kunsten uithaalt. Een andere succesvolle Harnoncourt-opname was Don Giovanni met het Koninklijk Concertgebouworkest. Daarin zong ze met veel succes de rol van Donna Anna. Thomas Hampson en Roberta Alexander waren onder anderen haar tegenspelers.

In diezelfde periode werd in het Concertgebouw ook Johann Strauss’ Die Fledermaus vastgelegd met Harnoncourt. Ze was in die operette toen inmiddels van de rol van dienstmeid Adèle doorgeschoven naar die van Rosalinde.

‘Een maar moeilijk te kraken noot’

Na de rollen van Mozart – wiens muziek ze typeerde als ‘een maar moeilijk te kraken noot’ – legde ze zich vooral toe op de grote coloratuurrollen uit het belcantorepertoire van Donizetti en Bellini. Vooral in Wenen, maar ook in Zürich en München werden voor haar nieuwe producties opgetuigd van Anna Bolena, Maria Stuarda en Roberto Devereux, de zogeheten Tudor Trilogie van Donizetti.

Ze haalde er grote successen mee, ook al was niet iedereen overtuigd van haar zangstijl in deze opera’s. Haar laatste rol in Wenen was die van Anna Bolena in 2015. In 2018 nam ze er definitief afscheid van haar operacarrière met een groot gala.

Ondanks haar samenwerking met het Concertgebouworkest in de jaren tachtig in Amsterdam ging Gruberová’s carrière een beetje aan Nederland voorbij. Ze was hier nooit live te horen, totdat ze tot ieders verrassing het slotconcert van het Holland Festival in 2007 mocht verzorgen.

‘Nog steeds is haar geluid kristalhelder’

Trouw schreef toen: ‘De jaren hebben op Gruberová’s unieke stem geen noemenswaardige invloed gehad. Nog steeds is haar geluid kristalhelder en nog steeds kunnen maar weinigen in de schaduw van haar coloratuurtechniek staan. Ze draait haar hand niet om voor een hoge e meer of minder en als zij haar stem in hoogte en volume opschroeft, begrijp je dat al die anekdotes van sopranen die glas kunnen stuk zingen gewoon waar zijn’.

Vele collega’s hebben bedroefd, maar vol bewondering gereageerd op Gruberová’s overlijden. Zo liet bariton Ludovic Tézier via twitter weten: ‘Zo’n lange carrière in een veel te kort leven. Ik neem mijn hoed af voor de vrouw en de artiest’.

Lees ook:

De aantrekkingskracht van de hoogste gezongen noot ooit

Hoge noten hebben een bijzondere aantrekkingskracht. De even vermaarde als beruchte hoge C is in de operawereld een horde, die - eenmaal zonder haperen genomen – je gage behoorlijk kan opstuwen. Je wordt er met andere woorden rijk van.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden