RecensieFotografie

Eddy Posthuma de Boer, de fotograaf van alledag en alleman

Jan CremerBeeld Eddy Posthuma de Boer

Eddy Posthuma de Boer behoort in Nederland tot de belangrijkste naoorlogse fotografen. Zijn foto's van Nederland (en iets daarbuiten) van de jaren vijftig, zestig en zeventig zijn nu in Den Haag te zien.

Nederlanders rolden de jaren zestig door. Op de ­foto’s van Eddy Posthuma de Boer, nu in het Fotomuseum Den Haag, zie je mensen met brommers en aanverwanten, mensen lopen met kinder- en invalidewagens, er staan een paar personenauto’s in de straat. En er zijn fietsen, heel veel fietsen.

Eigenlijk wilde de jonge Posthuma de Boer films maken. Helaas kon dat nog niet in Nederland, eind jaren veertig. Dus ging hij in 1948 aan de slag als assistent bij de foto-afdeling van het ANP. Hij raakte bevriend met journalisten, schrijvers en andere fotografen. Van het een kwam het ander. Reportages wilde hij maken, verhalen. Zijn leven lang bleef hij zelfstandig fotograaf. Hij reisde in opdracht van kranten en tijdschriften als Time-Life en het Nederlandse Avenue de hele wereld over.

Zijn boekenkast ­– te zien in een filmpje dat speciaal voor de tentoonstelling in Den Haag is gemaakt – geeft een mooie dwarsdoorsnede van zijn ­oeuvre. ‘Amsterdam - Bruggen’ en ­‘Amsterdam jaren 50’ staat er op twee fotodozen, ‘Vergrijzing’ staat er naast. Maar ook: Parlementaire foto’s, Paris revisited, Woonwagens interieurs, Carnaval, centraal Asia en schrijversportretten. En nog steeds komen er nieuwe foto’s bij. In Den Haag ligt de focus op de eerste veertig jaar, tot het begin van de jaren tachtig.

Amsterdams gezin in Westelijke Tuinsteden, 1969Beeld Eddy Posthuma de Boer

Meer nog dan generatiegenoten Ed van der Elsken en Johan van der Keuken was (en is) Posthuma de Boer meester in het vastleggen van het leven van alledag. Anders dan Van der Elsken heeft hij niet steeds oogcontact met de mensen op zijn foto, gaat het in de foto niet om het contact met de fotograaf. Je staat mét de fotograaf in een volle Amsterdamse tram in 1959, loopt mee bij een demonstratie in Parijs in mei 1968, verbaast je met hem over de onverstoorbaarheid van bezoekers van een cafetaria in Ulster, Noord-Ierland in 1969, terwijl buiten de soldaten hun wapens tonen.

Het is begrijpelijk dat hij zo geliefd werd als maker van schrijversportretten: hij toont de intellectuelen, die zo vaak op een onbereikbaar voetstuk werden gezet, als personen met menselijke trekjes. Jan Elburg met een kat op zijn hoofd, Jan Cremer op zijn motor, en ­Gerard Reve tussen een absurde verzameling prullaria. Op Tenerife maakte hij een foto van een boer, met op de achtergrond de bergen. Cees Nooteboom omschreef die foto als ‘De eerste foto van God’: ‘Dat was de dag waarop ik nog gelukkig was / de aarde woest en ledig / Pas daarna schiep ik de bomen, / de dieren, het leger en die fotograaf.’

De eerste foto van God.Beeld Eddy Posthuma de Boer

Naast de tijdloze mooie portretten en goede foto’s geeft de selectie in Den Haag ook een prachtig tijdsbeeld met nauwelijks sombere kanten. Ze zijn er wel – over de werkloosheid in Nederland bijvoorbeeld (in 1975, in een serie in opdracht van het Rijksmuseum), of charges van de politie op de Dam, in 1959, maar nergens is het een tranendal. De grootste verrassing van de keuze in Den Haag is overgoten met een nét iets te zoete, maar daarom niet minder lekkere nostalgiesaus: een serie kleurenfoto’s die Posthuma de Boer in 1969 maakte voor de wereldtentoonstelling in Osaka van 1970, over het Nederland van toen.

Amsterdam, 1969.Beeld Eddy Posthuma de Boer

Het zijn foto’s om lang naar te kijken. Een echtpaar van middelbare leeftijd, beiden verdiept in een boek, zit op stoeltjes in het bos, hond en boodschappentas er tussenin. De directie van de Tomado-fabriek, vijf oudere ­heren in pakken, serieus. Jolige stoere jongens met brommers en friet. En een gezin in de Amsterdamse Westelijke Tuinsteden, poserend voor de camera. Man met jasje en das maar geen passende broek, vrouw in bloemige mini-­zomerjurk. Twee blonde dochters met vrijwel identieke mini-jurken aan en witte kniekousen. Op de achtergrond de nieuwe hoge flats, geparkeerde auto’s. En links op de achtergrond zit een jongen met rolschaatsen. Het thema van de Japanse wereldtentoonstelling was ‘Vooruitgang en harmonie voor de mensheid’. Je hoopt bij het zien van ­deze foto’s dat dit gezin daar ook iets van heeft meegekregen.

‘Eddy Posthuma de Boer. De eerste foto van God.’  In het Fotomuseum Den Haag tot en met 26 april.
fotomuseumdenhaag.nl

Lees ook:

Foto’s zo mooi als schilderijen

Eerder toonde het Fotomuseum Den Haag de allereerste Nederlandse kunstfoto’s, gemaakt tussen 1890 en 1937.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden