Dubbeltentoonstelling met werk van Capa en Besnyö

Het vernieuwde Joods Historisch Museum viert zijn heropening met een eerbetoon aan twee wereldberoemde fotografische vernieuwers: oorlogsfotograaf Robert Capa en Eva Besnyö, een van de grootste fotografen van Nederland.

Robert Capa (1913-1954, geboren als Endre Friedman) en Eva Besnyö (1910-2003), beiden van Hongaars-joodse afkomst, waren buurkinderen in Boedapest en bleven levenslang bevriend. Besnyö was degene die Capa ertoe aanzette fotograaf te worden. In de jaren dertig volgde hij haar naar Berlijn, waar ze hem in aanraking bracht met avantgardistische kunstenaars en hem aan een baan hielp bij fotobureau Dephot. Hun foto’s worden voor het eerst gelijktijdig getoond.

Het retrospectief op de begane grond van de Nieuwe Synagoge geeft een breed overzicht van het werk van Robert Capa, die geldt als de grondlegger van de moderne fotojournalistiek. Zijn foto’s van stervende soldaten in de Spaanse Burgeroorlog en van D-Day, de landing van de Amerikaanse troepen op de Normandische kust, zijn legendarisch.

Capa fotografeerde alle grote militaire conflicten van zijn tijd. Van dichtbij, want, zo luidt een bekende uitspraak van hem, ’als je foto’s niet goed genoeg zijn, zit je er niet dicht genoeg bovenop’. Hij legde niet alleen de gevechten aan het front vast, maar had ook oog voor de verwoestende effecten van oorlog op het leven van gewone mensen.

Een sprekend voorbeeld van dit laatste is de nooit eerder vertoonde reportage die hij in 1945, vlak na de oorlog, in Amsterdam maakte van een (niet-joods) gezin in de verwoeste jodenbuurt. Deze foto’s kunnen op de tentoonstelling in een digitale presentatie op een scherm worden bekeken.

Datzelfde geldt voor de foto’s die Capa in 1951 maakte op Soestdijk. Hij was de koninklijke familie op een skipiste in Oostenrijk tegen het lijf gelopen en kreeg van prins Bernhard de uitnodiging ’eens op de deur te bonken als hij langs hun huis kwam’. De foto’s die hij bij dit bezoek maakte, verschenen in het Amerikaanse blad Holiday. De tekst die hij er zelf bij schreef, is nu te beluisteren bij de digitale fotoshow.

Capa, die de prins ’een kwajongensachtige versie van Sherlock Holmes’ noemt, geeft ook een rake typering van de prinsesjes: ’Trixie heeft alle kwaliteiten die ze nodig heeft om straks de zaak van haar moeder over te nemen: ze is vriendelijk, intelligent, sterk en doet en zegt de juiste dingen’. Irene vindt hij op haar vader lijken: ’knap, impulsief, een tikje wispelturig en heel charmant’. Margriet karakteriseert hij als ’onafhankelijk, eentje die overal mee weet weg te komen’.

Het Capa-retrospectief, te zien in de ruimte voor tijdelijke exposities op de begane grond van de Nieuwe Synagoge, is samengesteld door Magnum Photos. Van de huidige tentoonstelling is geen aparte catalogus gemaakt; de museumwinkel verkoopt verschillende boeken met overzichten van Capa’s werk.

Evenals aan Capa zijn ook aan het werk van Eva Besnyö talrijke publicaties en exposities gewijd. Toch werden na haar dood nog vele onbekende, nooit gepubliceerde foto’s in haar archief gevonden. De expositie in het Joods Historisch Museum bevat een selectie van deze foto’s, onder andere werk uit haar vroege Hongaarse periode, portretten uit de jaren dertig gemaakt in Berlijn en Amsterdam, foto’s van de wederopbouw van Nederland en een serie portretten uit de jaren veertig en vijftig van Nederlandse kunstenaars, schrijvers en acteurs, zoals Mary Dresselhuys en Leo Vroman. Ook dit onbekende werk vertoont de diagonale lijnen, lichtval en schaduwen die zo kenmerkend zijn voor haar composities.

De tentoonstelling, te zien in het nieuwe prentenkabinet onder de Nieuwe Synagoge, is samengesteld door het Maria Austria Instituut dat haar archief beheert, en door uitgeverij Voetnoot, die de begeleidende publicatie ’Eva Besnyö’ heeft verzorgd. In dit fotoboek wordt niet alleen Besnyö’s onbekende werk getoond, maar ook een selectie uit de zogeheten Keurcollectie, die Besnyö zelf beschouwde als topstukken en waarvan het bekendste wel is de foto van de zigeunerjongen met cello, gemaakt in 1931 aan het Hongaarse Balatonmeer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden