Opinie

Dubbele tweeling te veel van het goede

Hoezeer een oorlog een kloof kan slaan tussen verwante zielen is een thema dat Tessa de Loo in haar vuistdikke roman 'De tweeling' tot een navrante waarheid heeft gemaakt door het te behandelen aan de hand van de lotgevallen van een Duitse tweeling. Vanaf hun zesde gescheiden opgegroeid, komt het tweetal elkaar bij toeval op hoge leeftijd weer tegen: Lotte met een adolescentenperiode bij een Nederlands gezin met onderduikers in haar bagage, Anna als weduwe van een SS-officier.

Hoe verwarrend die confrontatie is, hebben bewerkster Moniek Merkx en regisseuse Mette Bouhuijs in hun door 't Bos Theaterprodukties uitgebrachte toneelbewerking zichtbaar willen maken door de tweeling te verdubbelen. Twee Lotte's en twee Anna's lopen en praten door elkaar, zodat geen van tweeën greep op de ander kan krijgen. Pas in het slotbeeld, wanneer het er door de plotse dood van Anna in feite te laat voor is, is de sereniteit van de twee-eenheid hersteld en is er ruimte voor begrip. De omslag geeft achteraf nog net even wat zicht op die eigenlijke bedoeling van de verdubbeling -een dramaturgisch middel dat Merkx vaker toepast in haar werk- en die is in principe niet oninteressant. Het lastige is alleen, dat het tijdens de voorstelling voor de toeschouwer al even verwarrend is als, volgens opzet, voor de personages.

En was de rolverdeling er nu maar een geweest van bijvoorbeeld een Lotte en een Anna met hun alter ego's, maar dat is niet het geval. De dialoog pingpongt lukraak van de een naar de ander, terwijl die ook nog eens wordt afgewisseld met nagespeelde scènes uit het verleden. Je raakt er confuus van, maar niet gevoelsmatig. Het boek is helder teruggebracht tot een kleine twee uur toneel. Echter, word je daar beetje bij beetje het emotionele dilemma tussen goed of fout ingezogen, hier komt het niet verder dan de constatering dat zoiets altijd complexer is dan het lijkt.

'De tweeling' wordt gespeeld door een boeiende combinatie van actrices: Els Ingeborg Smits en Wivineke van Groningen als de gereserveerde Lotte, Trudy de Jong en Yvonne van den Hurk als een volks-kordate Anna. Dat hun spel de kans kreeg veel verder te gaan dan de typering, die indruk kreeg ik niet. Mogelijk lag dat in mijn geval aan de zaal. Ik zag 'De tweeling' erg op afstand in het Bussumse 't Spant, terwijl de voorstelling zich veel beter leent voor een kleine zaal of een vlakke-vloer-theater. Dat geldt overigens niet voor het toneelbeeld (Catharina Scholten), een suggestieve ambiance van twee reusachtige, elkaar haaks spiegelende videoschermen met eindeloos herhaalde beelden van wolkenluchten, jonassende nazi's en juichende menigtes.

Het is buitengewoon jammer dat de regisseuse niet heeft vertrouwd op de potentiële kracht van beeld en spel. Voortdurend laat zij de actrices eventuele innerlijke explosies demonstratief uiten met een woest verplaatsen van tafels en stoelen of met het stukgooien van aardewerk. Het is volstrekt overbodig en het leidt af. Net als die verdubbeling.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden