Naschrift

Drummer Sunny Murray (1936-2017) bevrijdde de jazz van de maat

Murray in het Bimbuis in Amsterdam, 1987. Beeld Getty/Frans Schellekens

Lange tijd kreeg Sunny Murray niet de erkenning die hij verdiende. Maar zijn innovaties achter de drums waren essentieel voor het ontstaan van de freejazz.

Er bestaat een mythe waarin een kwaadaardige, blanke wetenschapper de tijd uitvindt en daarmee het onheil over de mensheid uitstort. Een poos was die mythe populair bij revolutionaire Afro-Amerikaanse denkers, zoals de militante dichter Amiri Baraka. Waarschijnlijk kende de vorige week vrijdag overleden drummer Sunny Murray die mythe ook. In de jaren zestig onderhield hij een stevige connectie met vooruitstrevende musici en schrijvers.

Het was het tijdperk van de freejazz en Murray speelde een cruciale rol in de totstandkoming van dat genre. Bevrijding was het sleutelwoord, Afro-Amerikanen zouden zich bevrijden van het juk van de blanke overheersing en discriminatie. De jazz moest worden bevrijd van beperkende regels en afspraken. Makkelijker gezegd dan gedaan, want vooral de rol van de drummer bleek problematisch. Omdat hij al snel zo hard speelde dat hij andere muzikanten overstemde. Maar vooral omdat in de traditionele jazz de drummer de time keeper was, degene die de maat aangaf.

De grote verdienste van de in 1936 in Philadelphia geboren Murray is dat hij op die vraag een antwoord gaf. De speelstijl die Murray ontwikkelde, was vrij van een vast ritme en maakte zich als het ware los van de tijd. Daarmee creëerde hij exact wat vrije jazz nodig had; een beweeglijk kader waarbinnen de musici vrijelijk hun gang konden gaan zonder angst buiten de maat te vallen.

Groepsgeluid

Om niet te hard te spelen, experimenteerde Murray met voorwerpen die de harde drumstokken konden vervangen. Zo speelde hij een tijd met breinaalden. Zijn pogingen om de drums in het groepsgeluid te laten opgaan, hebben een niet te overschatten invloed gehad op de generaties jazzdrummers na hem. De oude grap: de band bestaat uit vier muzikanten en een drummer, ging na Murray niet meer op.

Zeker in het begin van zijn loopbaan had Murray moeite met het gebrek aan erkenning. Zijn inbreng was onontbeerlijk om de muzikale ideeën van bijvoorbeeld pianist Cecil Taylor en saxofonist Albert Ayler te realiseren. Maar aanvankelijk werden alleen zij als de grote vernieuwers gezien en Murray niet. Het leverde hem midden jaren zestig de reputatie van lastpak op.

Toch hadden critici en publiek al snel in de gaten hoe baanbrekend het spel van Murray was. Hij bleef een markant mens, die tijdens concerten soms lange tirades hield of op weg naar de concertzaal hopeloos verdwaalde. Voor zo'n vrije geest telde een voorgeschreven route niet.

Lees meer over de levens van bekende en onbekende overledenen op trouw.nl/naschrift.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden