Review

Dromerig skateboarddrama

Gus Van Sant praat in Cannes uitgebreid over de Columbine-mijmering ’Elephant’ en zijn nieuwe jongerenfilm: ’Paranoid Park’.

De Amerikaanse regisseur Gus van Sant is in Cannes voor de wereldpremière van ’Paranoid Park’. Het is een hypnotiserende film over jeugdige skateboarders in zijn woonplaats Portland (Oregon) die op het festival hoge ogen gooit. Van Sant volgt één jongetje in het bijzonder, Alex, die een dodelijk ongeluk veroorzaakt en daarmee moet zien te leven. „Ik weet niet goed waarom ik steeds weer films maak over jongeren”, vertelt Van Sant in een rondetafelgesprek. „Ik weet wel dat jongeren zich op een gegeven moment van hun ouders moeten distantiëren, om een eigen begrip van de wereld te ontwikkelen.”

’Paranoid Park’ ademt dezelfde dromerige sfeer als ’Elephant’, de film waarmee Van Sant vier jaar geleden de hoofdprijs, de Gouden Palm, won in Cannes. Na ’Bowling for Columbine’, waarin documentairemaker Michael Moore een behoorlijk dichtgetimmerd oorzaak-gevolgverhaal rond de Columbine Highschool-moorden had gepresenteerd, was Van Sant met een meer dichterlijke visie op de gebeurtenissen gekomen. „Het recente bloedbad in Amerika heeft iedereen weer erg aangegrepen”, vertelt de regisseur. „Het is tragisch maar ook van alle tijden. De hele geschiedenis door zijn er bloedbaden geweest. Mensen willen dat nog wel eens vergeten. Ze denken dat onze tijd exceptioneel is.”

En Van Sant vervolgt: „’Elephant’ was allereerst een reactie op de representatie van Columbine in de pers. Ik dacht dat er ruimte was voor een dramatisch verhaal over de gebeurtenissen. Er werd destijds veel gepubliceerd over Columbine, maar het waren allemaal dezelfde publicaties. Ik dacht: als een journalist verslag doet van de zaak en analyseert waarom die vreselijke moorden plaatshadden, dan is de visie van een verhalenverteller even geldig. Tegelijkertijd werd die verhalenverteller niet echt toegelaten, vanwege het exploitatieve karakter. Maar nu realiseren we ons allemaal dat journalistiek ook een exploitatieve en dramatische activiteit is, met een verslaggever die zijn eigen verhaal maakt en even inventief te werk gaat als een verhalenverteller. Het was voor mij erg inzichtelijk om de boel eens om te draaien en journalistiek als entertainment te beschouwen en een verhaal als onderzoeksjournalistiek. Voor mij hoeven het dan geen verschillende compartimenten te zijn, geen gescheiden werelden. Het enige verschil is dat ik als verhalenverteller vier jaar nodig had om uit te leggen wat er was gebeurd.”

Van Sants nieuwste jongerendrama ’Paranoid Park’ werd gebaseerd op een roman van Blake Nelson, evenals Van Sant afkomstig uit Portland, en gespecialiseerd in wat in Amerika een young adult novel heet, een boek dat specifiek bedoeld is voor jongeren.

Van Sant: „Het verhaal van Alex, de jonge skateboarder die we op de hielen zitten, wordt in de roman vrij lineair verteld. Samen met mijn cameraman Christopher Doyle heb ik echter de vrijheid genomen om de vertelstructuur wat op te schudden, en de gebeurtenissen in een alternatieve volgorde te presenteren. Ik heb dat eerder gedaan in films en het bevalt me wel. Ik heb het gevoel dat het suspense toevoegt, spanning.”

Na de Hitchcock-remake ’Psycho’ is het de tweede keer dat Van Sant samenwerkt met Christopher Doyle, een van de meest gevierde cameramannen ter wereld, en vooral beroemd om zijn werk met Hongkong-regisseur Wong Kar-wai. Doyle fotografeerde onder meer Wong Kar-wai’s ’Days of Being Wild’, ’Chungking Express’ en ’In The Mood For Love’. Dat Wong Kar-wai’s nieuwste liefdesdrama ’My Blueberry Nights’ niet zo’n groot succes is in Cannes, zou je zelfs kunnen toeschrijven aan zijn samenwerking met een andere cameraman, Darius Khondji, die een poging doet om in dezelfde sfeer te fotograferen, maar toch niet dat typisch verzadigende, superromantische gevoel weet over te brengen.

„Eigenlijk wilde ik gewoon een Wong Kar-wai-film”, grapt Van Sant, een film als ’Fallen Angels’, met wijde lenzen. „Chris Doyle is beroemd om zijn vloeiende camerastijl en zijn slowmotion, en dat waren wel dingen die bij mijn film pasten. Ik wist dat Doyle geen moeite zou hebben met de combinatie van super 8 mm en 35 mm, waarin ik de film wilde opnemen. Dat komt door zijn intuïtieve manier van werken. Het zijn geen standaardopstellingen die hij maakt, hij fotografeert meer vanuit de heup. Dat sluit perfect aan bij de losse skateboardstijl van de geportretteerde jongeren.”

Gus Van Sant, die in 1952 in Louisville (Kentucky) werd geboren, vertelt dat hij uit een tijd komt dat er nog geen skateboards waren. Hij maakte ze dus zelf, met vrienden. Van Sant: „Ik was 12, 13 jaar. We probeerden de heuvel af te gaan. De vraag was: ’How steep a hill can you go down?’ Ik denk dat jongeren zichzelf fysiek moeten uitdagen. Die skateboardwereld is spannend en het is natuurlijk ook een sport waarin kijken, vergelijken en concurreren centraal staan. Een skateboarder leert zichzelf behoorlijk ingewikkelde vluchtmanoeuvres aan. Maar het punt is dat je het heel erg moet opbouwen. Wat in ’Paranoid Park’ gebeurt is dat Alex eigenlijk nog niet klaar is om naar de volgende moeilijkheidsgraad te gaan. Hij is te jong. En toch gaat hij met de anderen mee. Daarna voltrekt zich dat ongeluk.”

„Het kan ook niet anders”, vervolgt de regisseur. „Ik denk dat het met je ontwikkeling heeft te maken, als je je op een bepaald moment van de autoriteiten distantieert en onafhankelijk van ouders en regels op zoek gaat naar je eigen begrip van de wereld. Die verwijdering tussen ouders en kinderen is noodzakelijk. Het is een natuurlijke selectie. De volgende generatie heeft nu eenmaal de taak om de dingen opnieuw te configureren. Alleen zo kunnen jongeren uitvinden hoe dingen werken en hoe ze voor zichzelf kunnen zorgen. Zonder nieuwe configuraties zouden we gedoemd zijn om onszelf eindeloos te herhalen. Als er door de opwarming van de aarde duizenden steden op aarde overspoeld worden met water, dan zal de volgende generatie deze nieuwe wereldorde accepteren. Wij zullen sterven, wellicht ongelukkig over onze vernietigde wereld, maar voor jongeren was die wereld nog niet geconfigureerd. Zij zullen in die nieuwe wereld leven die voor de helft overspoeld is.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden