Drie schrijfsters over hun favoriete moederboek: ‘In hoeverre bén je eigenlijk je hormonen?’

Bregje Hofstede Beeld Maartje Geels

Vandaag begint de Boekenweek rond het verguisde thema ‘De moeder de vrouw’. Trouw vroeg drie schrijfsters uit verschillende generaties naar hun favoriete moederboek of naar het mooiste moederpersonage uit de literatuur.

Bregje Hofstede (30)

Hofstede is met haar roman ‘Drift’ genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs. Ze heeft veel bewondering voor ‘Motherhood’ van de Canadese schrijfster Sheila Heti.

“Het knappe is dat dit boek volledig over het moederschap gaat zonder dat er een kind aan te pas komt. De hoofdpersoon, Sheila Heti zelf, is halverwege de dertig. Ze overlegt met zichzelf of ze wel of geen moeder wil worden. Dat doet ze met humor en zelfspot, bijvoorbeeld door net zo lang een muntje op te gooien tot ze de gewenste uitkomst krijgt. Uiteindelijk besluit ze geen kind te nemen, maar haar lichaam speelt elke maand weer op, waardoor ze haar besluit blijft heroverwegen. De twijfel gaat door tot aan de overgang. In de tussenliggende jaren gebruikt Heti het schrijven als een brug, als een middel om de onzekerheid vol te houden.

Biologische imperatief

De roman draait in feite om de vraag wat het moederschap voor een schrijfster betekent. Welke gevolgen heeft een kind voor je werk als kunstenaar? Het tegenovergestelde van moederschap is kinderloosheid. Onze maatschappij definieert dit als iets negatiefs, als een gemis. Het mooie is dat Heti het omdraait. Haar moederschap, zegt ze, is wat zij doet in de tijd dat anderen voor hun kind zorgen. Schrijven bijvoorbeeld, en haar eigen moeder verzorgen. Ze maakt van haar kinderloosheid een weloverwogen keuze en biedt zo een alternatief voor het beeld van de sneue vrouw die de boot heeft gemist.

Ik zie Heti’s boek als een 21ste-eeuwse update van ‘De tweede sekse’, dat Simone de Beauvoir in 1949 publiceerde. Volgens De Beauvoir nemen de evolutie en de biologie het volledig over als een vrouw moeder wordt; de vrouw stelt zich dan ten dienste van de diersoort ‘mens’. Gelukkig zijn we nu een stuk verder, met kinderopvang enzovoort. Maar Heti laat zien dat het biologische imperatief altijd is gebleven.”

Saskia De Coster. Beeld Martijn Gijsbertsen

Saskia De Coster (43)

De Coster kiest voor ‘De Argonauten’ (2015) van de Amerikaanse auteur Maggie Nelson.

“Deze roman heeft mij echt de ogen geopend. Veel boeken over het moederschap blijven hangen in clichés. Ze schetsen het geijkte liefelijke beeld of gaan juist over de donkere wolken en het venijn. ‘De Argonauten’ is anders. Niet psychologiserend, niet traditioneel verteld, maar fragmentarisch en slim van opzet.

Nelson wordt zwanger en beschrijft prachtig welke veranderingen er in haar lichaam plaatsvinden. Een ingrijpend proces. Parallel daaraan ondergaat haar genderfluïde partner, de kunstenaar Harry Dodge, een hormoonbehandeling om van geslacht te veranderen. Allebei gaan ze dapper door, net als de Argonauten: mythologische zeevaarders die met hun schip doorvoeren en onderweg alle onderdelen van het schip moesten vervangen, zodat ze op hun bestemming aankwamen in hetzelfde maar toch helemaal andere schip.

Een baken van luciditeit

Het boek gaat gelukkig niet louter anekdotisch over lekkende borsten en vochtige doekjes. Nelson reflecteert scherpzinnig op de lichamelijke en identitaire transformaties. Ze haalt er zo’n vijftig grote denkers bij, onder wie Foucault en Wittgenstein. Een van haar inzichten is dat voortplanting niet alleen ‘procreatie’ is, maar vooral ook ‘creatie’: je creëert een nieuw wezentje, een kind met een toekomst. En als de schrijfster merkt dat de zwangerschap haar identiteit verandert, vraagt ze zich af: In hoeverre bén je eigenlijk je hormonen?

Ondanks de filosofische passages is het geen saai theoretisch boek. Integendeel, Nelson houdt het licht doordat ze dicht bij zichzelf blijft. Ondertussen overlijdt haar moeder. Dan krijg je een dubbel perspectief van Nelson als moeder en als dochter, ook heel mooi.

‘De Argonauten’ heeft mij geholpen bij het schrijven van mijn nieuwe roman ‘Nachtouders’. Nelson vertelt over de intiemste zaken, steeds met veel durf. Dat heeft mij enorm geïnspireerd. Haar boek is een standaard geworden, een baken van luciditeit. Het is een ode aan de liefde in vele vormen, knap en aanstekelijk geschreven en daardoor ook interessant voor mensen die weinig met het thema moederschap hebben.”

Mensje van Keulen Beeld Maartje Geels

Mensje van Keulen (72)

Van Keulen noemt ‘Alles wat was’ van Willem Melchior.

“Als ik denk aan boeken waar moeders in voorkomen, zie ik vooral boosaardige moeders voor me. Neem klassiekers als ‘Madame Bovary’ en ‘Anna Karenina’. Die vrouwen behandelden hun kinderen slecht. Ze lieten hen in de steek door zelfmoord te plegen. Ik denk ook aan wat de Britse reisschrijver Redmond O’Hanlon vertelde in ‘God, Darwin en natuur’. Hij had een vreselijke moeder die hem sloeg en die zijn boeken verbrandde. Als zij overleed, zou hij het liefst twee magazijnen kogels door haar lijf jagen om zeker te weten dat ze echt dood was.

Maar een mooie moeder? Misschien die uit ‘Alles wat was’ van Willem Melchior. Dat boek gaat weliswaar over zijn keelkanker, maar zijn moeder is bepaald niet afwezig. Ze gaat mee naar het ziekenhuis, in de bus. En ze stelt zich heel beschermend op, wat hem dan weer ergert. Er is een prachtige scène als Willem in de kapel van het ziekenhuis ontdekt wat zijn moeder daar op een briefje heeft genoteerd. Pas dan voelt hij zelf het verdriet. Bij die scène barstte ik in tranen uit.

Een monument voor mijn moeder

Mijn eigen moeder stierf 23 jaar geleden. Ik ging direct over haar schrijven. Mensen om mij heen raadden dat af, ze vonden dat ik kalmte nodig had. Maar ik wilde schrijven om mijn moeder bij me te houden en de dood te bezweren. Veel auteurs schrijven over hun moeder omdat ze iets willen vereffenen. Voor mij gold dat niet. Ik heb met ‘Olifanten op een web’ een monument voor mijn moeder opgericht.

Verder denk ik bij het thema ‘moeders’ vooral aan beeldende kunst: aan twee van de mooiste, kleine schilderijen van Gerard ter Borch. Op het ene zie je een moeder die haar kind luist, op het andere een moeder die haar kind voorleest. Zo verfijnd. Dat vind ik eigenlijk de meest ontroerende kunst over moeders.”

Lees ook: 

De moeder de vrouw

In een interviewserie vertelden zes dichters over het Boekenweekthema ‘de moeder de vrouw’. En ze schreven, speciaal voor Trouw, een gedicht.

Literair Nederland in rep en roer over thema Boekenweek: ‘Zo ga je terug naar de jaren vijftig’

Literair Nederland in rep en roer over thema Boekenweek: ‘Zo ga je terug naar de jaren vijftig’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden