Review

Dramatisch is het priesterleven

De pastor probeert het iedereen naar de zin te maken, maar is hij zelf wel gelukkig? Niet echt. Zwijgt over zijn kwetsbaarheid, durft niet te zeggen wat hij op zijn lever heeft, wordt gekoeioneerd, laat zich beliegen om de lieve vrede. De pastor moet aan zichzelf gaan werken.

Koert van der Velde

Toen pastor Annie Lierop uit Vijfhuizen ooit aan een oudere collega vroeg naar de hoogte- en de dieptepunten van de pastorschap zei hij: ,,Dat zou jij wel willen weten, hè?' En hij hield zijn kaken stijf op elkaar. Gisteren kwamen 120 pastores in Utrecht bij elkaar om lering te trekken uit hun 'success stories en minidrama's met een hoog Carmiggelt-gehalte'.

Zestig van zulke verhalen zijn verzameld in 'Vreugde en verdriet van de pastor', dat gelijktijdig uitkwam. Vreugdevol zijn pastores over een inspirerend optreden tijdens een uitvaartmis, het betrekken van buitenkerkelijken bij een leesgroepje, en de harmonische omgang met collega's. Maar echt boeiend wordt het natuurlijk pas wanneer ze hun eigen en elkaars vuile was buiten hangen.

Zo verhalen pastores over het probleem op te moeten boksen tegen een autoritaire of manipulatieve collega. Een pas benoemde pastoraal werker verhaalt van een ruzie over zijn plaats tijdens het eucharistisch gebed. ,,De pastor wilde dat ik met de misdienaars zou knielen naast het altaar. Ik stelde voor samen met de misdienaars naast hem op het altaar te komen staan. Daar voelde hij niet voor, want dat was in die kerk niet gebruikelijk. Ik heb de strijd gestaakt, want het leek me niet goed de sfeer voor de toekomst te verpesten. Ik knielde dus braaf neer naast het altaar, samen met de misdienaars. Ik wist op dat moment dat dat een grote fout was. Later barstte bij mij toch de bom, en hebben we een geweldige ruzie gehad. Ik heb enorme spijt dat ik niet vanaf het begin voet bij stuk had gehouden. Desnoods zou ik na een week alweer mijn biezen hebben gepakt, denk ik nu achteraf. Slot van het verhaal is dat ik na een halfjaar mijn ontslag heb genomen.'

Anderen vertellen over hun ervaring met collegiale leugens: ,,Ik wist dat hij onwaarheid sprak, maar zweeg voor de lieve vrede'. Over intimidatie: ,,Ik durfde niet mijn eigen overtuiging over te brengen, kwam steeds weifelender over'. Over andere vormen van onbeschoftheid: ,,Ik voelde me speelbal. Ik wist niet hoe ik het had, en elke vergadering werd een kwelling'.

En dan hebben we het nog niet gehad over querulante vrijwilligers ,,die de eigen belangeloze inzet bewust of onbewust gebruiken als chantagemiddel. In een extreem geval kunnen ze dreigen het werk te stoppen. Pastores neigen er dan vaak toe zich te schikken.' Of over ultraconservatieve katholieke gelovigen die de pastor voor heiden uitmaken en gesprekken en vergaderingen eisen: ,,Waren we maar niet ingegaan op hun brief, dan hadden we ons veel ongenoegen en moeite kunnen besparen.'

De verhalenbundel en het eraan gekoppelde congres gisteren zijn een product van de Katholieke Universiteit Utrecht (KTU), die de hedendaagse onzekere, met zijn identiteit worstelende pastor houvast wil bieden door een 'beroepsprofiel' op te stellen, een beeld te schetsen van wat tegenwoordig de ideale pastor zou zijn.

Het beroep van de pastor is de laatste decennia namelijk sterk veranderd. ,,Een steeds groter deel van het werk van pastores bestaat uit het begeleiden, coachen en aansturen van vrijwilligers en uit vergaderen en overleggen. Hij wordt zo steeds meer een leidinggevende, en het is niet zo gemakkelijk om daar plezier aan te beleven', aldus Anke Bisschops van de KTU.

Uit de beschreven minidrama's blijkt de pastor echter ook een bangerik, die zichzelf wegcijfert voor de lieve vrede, zijn mond houdt als hij hem moet opendoen, en niet zegt wat hij voelt. ,,Het spontaan uiten van gevoelens van angst, onzekerheid, verdriet en boosheid maken kwetsbaar', zegt Willem Putman, ook van de KTU. ,,Sommigen onder ons hebben aan den lijve ervaren dat je je gevoelens maar beter voor je kunt houden. Onze kwetsbaarheid houden we zorgvuldig geheim.' Maar dat heeft zijn prijs. ,,Het blokkeert ons, vreet aan onze energie, remt onze creativiteit.'

,,Veel pastores zijn voortdurend in de weer het de ander naar de zin te maken. Zo barmhartig als we in ons pastoraat met anderen omgaan, zo onbarmhartig zijn we maar al te vaak voor onszelf. De boodschap dat God mededogen en liefde is, reserveren we voor anderen, maar geldt die dan niet voor ons?'

Uit onderzoek blijkt, zegt Putman, dat pastores ook worstelen met hun eigen geloof. Die worsteling bezorgt ze schuldgevoelens. Maar meestal zwijgen pastores daar maar liever over. Want ,,als mijn geloof zo anders is als het jouwe, mijn staan in de kerk zo anders dan het jouwe, dan kunnen we er niet over praten, want praten we er wel over, dan wordt de kloof tussen ons misschien nog wel groter.'

Volgens Bisschops hebben de problemen alles te maken met algemene ontwikkelingen op religieus gebied. Ontkerkelijking leidt tot fusies en de noodzaak van teamvorming en werken met vrijwilligers. Het tekort aan gewijde priesters veroorzaakt spanningen met niet-gewijde collega's.

Om de problemen te boven te komen moeten pastores volgens Bisschops 'een groter deel van hun energie in hun zelf stoppen'. Want 'stress laat altijd zien dat iemand niet goed kan omgaan met zichzelf'. Ook problemen uitpraten doen pastores vaak liever niet. ,,Een eerlijk gesprek vindt zelden plaats. Dat komt omdat pastores er niet op vertrouwen dat ze emoties kunnen hanteren die opkomen als mensen eerlijk met elkaar praten over wat er aan de hand is.'

Waar het volgens Bisschops op neerkomt is dat de hedendaagse pastor charisma mist. Maar er is hoop. ,,Vroeger dacht men dat het charisma van leiders een gave was. Maar inmiddels weten we dat charisma neerkomt op een hoge emotionele intelligentie, en daar kun je aan werken.' Zelfinzicht is de spil. ,,Mensen met een goed zelfinzicht staan niet overkritisch tegenover zichzelf. Ze kunnen zelfs lachen om hun eigen zwakheden.' De veranderingen die optreden wanneer iemand zijn zwakheden onder ogen ziet, kunnen zelfs het privé-leven verfrissen, belooft Bisschops. ,,En ook al voelt het nieuwe gedrag aanvankelijk heel onnatuurlijk aan, het is de enige manier om een nieuwe bedrading in onze hersenen aan te brengen. En bedenk steeds dat we niet dieper kunnen vallen dan in Gods hand.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden