Review

Door 'ideale mediamens' is duister en pijn taboe

J. Blaauw, remonstrants predikant te Amsterdam over: H. Veltkamp en I. van der Zee, Het leven rijmt niet, Ten Have, Baarn, -¿ 24,90

JOHAN BLAAUW

Niet alleen voor ons persoonlijke leven geldt dit. Ook maatschappelijk gaat dit op. Neem nu de calculerende burger. Die bestond natuurlijk allang voordat hij zo genoemd werd. Eenmaal benoemd hielp dit wel bepaald gedrag van burgers beter te begrijpen. Zo is het ook met taboes. Pas als ze benoemd zijn komen ze aan de oppervlakte en kan het gesprek erover beginnen.

Het is de verdienste van ziekenhuispastor Henk Veltkamp en bedrijfsmaatschappelijk werkster Ineke van der Zee dat ze in een samenleving waar jong, slank en gezond de norm is aandacht vragen voor de andere kant: het ongerijmde leven. “Zodra mensen in onze samenleving met verlies en falen, met ziekte en dood, kortom, met het menselijke tekort worden geconfronteerd, ervaren ze dikwijls dat ze vervolgens ook nog eens alleen gelaten worden. Er mag niet over gesproken worden. Soms durven ze er zelf trouwens ook niet naar te kijken. Een groot taboe dus, dat de last van het leed nog aanmerkelijk verzwaart.” Vandaar de titel: Het leven rijmt niet - een verzwegen thema. Uitgangspunt is dat mensen, wanneer ze er in hun leven van uitgaan dat tegenslag, mislukking en verlies er gewoon bijhoren hier beter mee om kunnen gaan dan mensen die het donker zien als iets dat er niet hoort te zijn.

Het boek bestaat uit vijf delen, is vlot geschreven, logisch ingedeeld en laat zich lezen als een detective. In het eerste deel onderzoeken de schrijvers waarom mensen het in onze tijd zo moeilijk hebben met de erkenning van de donkere kant van het leven. Terwijl moeite en pijn vroeger vanzelfsprekend tot het leven behoorden, worden deze nu als afwijking van de norm gezien.

Het tweede deel verduidelijkt dit met voorbeelden over hoe het hoge ideaal van het rijmende leven stukloopt op de weerbarstige werkelijkheid van alledag en hoe mensen wegkruipen. Uit een gevoel van falen: je hoort immers opgewassen te zijn tegen de eisen die het leven en de maatschappij aan je stellen.

Het volgende deel zoekt naar een antwoord op de vraag welke culturele en maatschappelijke krachten het omgaan met donker in onze tijd zo moeilijk maken. De auteurs doen dit aan de hand van de 'ideale media-mens' zoals we die vooral van de TV kennen en vinden vier typerende patronen. Zij of hij is jong, gezond, koopkrachtig en leeft vluchtig, een zapper. Maar deze God-in-Frankrijk-mens wordt gekenmerkt door onvermogen te leven met onvolkomenheden. Hoe komt dat? Omdat de “door een gemeenschap gesteunde centrale levensvisies” verdwenen zijn. In deel vier wordt gezocht naar een evenwichtiger en gezonder manier van omgaan met wat in het leven moeilijk is. Veltkamp en Van der Zee pleiten ervoor om als het leven niet rijmt dit bewust onder ogen te zien. “Aandacht schenken aan je ervaringen, erbij stil staan, je gedachten erover laten gaan en voelen hoe het voelt”. Je bewust verbinden met je eigen pijnlijke werkelijkheid. Zorgvuldig onderzoeken wat een rol speelt in een moeilijke situatie is het begin van werken aan veranderingen. Zo kun je voorkomen dat het donker datgene waar je wel blij mee bent overwoekert. Hierbij kunnen we niet zonder andere mensen, mits zij ruimte en respect hebben voor onze ongerijmdheden.

Het antwoord: Jezus

Zo komen we bij het laatste deel waarin de auteurs zelf rekenschap afleggen van wat hen persoonlijk de moed geeft het donker onder ogen te zien. Wie wijst een weg van bevrijding, vragen zij zich af. “Voor ons is het antwoord: Jezus”. Geen weg die vrijwaart van pijn en verdriet, maar een weg “van jezelf loslaten en toevertrouwen aan de leiding van zijn Geest”. Nu wordt het boek nog spannender dan het al was. Hoe moet ik me dit voorstellen? Hoe kan Jezus mij helpen beter met de ongerijmdheden van mijn leven om te gaan? En waar vind ik de leiding van zijn Geest? Tja, dan zwijgen de schrijvers, want opeens is het boek uit. En daar zit dan ook mijn probleem met dit boek.

Tot deze laatste pagina is het helder en zelfs overtuigend in het aanwijzen van het taboe op het ongerijmde leven in onze cultuur. Met sprekende voorbeelden en een duidelijke opvatting hoe we hier beter mee om kunnen gaan. Lof dus. Het slot bevredigt echter niet. Ik vind het te gemakkelijk Jezus zo ter sprake te brengen. Daarvoor heeft het christendom te veel verschillende Jezusbeelden om anno 1994 nog te kunnen volstaan met het louter noemen van zijn naam op de laatste bladzijde van een boek. Daarmee doen de schrijvers Jezus tekort, maar ook de lezers en zichzelf. Aan mijn aanbeveling van dit boek doet dit overigens nauwelijks iets af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden