null Beeld -
Beeld -

Tv-columnMaaike Bos

Dood in de Bijlmer: 190 begraafrituelen op een vierkante kilometer

Maaike Bos

Wist uitvaartmanager Anita van Loon dat er bij een Ghanese rouwdienst wel vijfhonderd mensen komen? “En die toiletten. Kijk eens naar onze maten en jurken”, zegt een volle vrouw. “Die passen niet in gewone wc-hokjes. Kunnen ze zo groot mogelijk?” De zaal lacht.

In de documentaire Dood in de Bijlmer (EO), de ‘Beste Nederlandse documentaire’ op het IDFA, volgt filmmaker Paul Sin Nam Rigter de vlotte Van Loon. Zij inventariseert voor uitvaartonderneming Yarden de wensen voor een ‘omnicultureel’ rouwcentrum in de Amsterdamse Bijlmer. Want “Nederland ziet er niet meer zo uit als Anita van Loon”, prikt ze met haar vinger in haar witte wang.

In Amsterdam-Zuidoost wonen mensen uit 190 culturen. Die houden hun afscheidsceremonies voor de doden nu in moskeeën en kerken, brengen Hindoestaanse vuuroffers in ruimtes die daar eigenlijk niet voor geschikt zijn, en schreeuwen hun rouwkreten gewoon in de eigen flat, om nog tot diep in de nacht te koken en te dansen. Yarden wil misschien nieuwe klantenkringen aanboren, maar ook een lokaal en cultureel probleem oplossen.

De koffietafel staat onder druk

De eisen lopen uiteen, want de moslims hebben hun rituele bewassingen, anderen nemen graag flessen frisdrank uit de Lidl en Aldi mee, en koken in het afscheidscentrum liefst hun eigen hapjes terwijl het verdienmodel van zo’n uitvaartcentrum toch deels op de koffietafel is gebaseerd.

De beelden doen beseffen dat mensen het bij de dood echt goed willen doen. Paul Rigter is van Zuid-Koreaanse afkomst, in Nederland geadopteerd, en verloor zijn vriendin en zijn broertje aan ongelukken. Hij kijkt zonder cultureel oordeel mee met verschillende rouwrituelen en brengt verschillende groepen waardig in beeld. Waar de Ghanese vrouwen in prachtige jurken hun pijn eruit schreeuwen, rouwt Anita van Loon in stilte wanneer ze zelf iemand begraaft (haar vader?).

We krijgen in onze culturen een manier van rouwen aangeleerd, en vervolgens houden we aan die vertrouwde manier vast, laat Rigter zien. Afscheid nemen heeft voor elke groep iets absoluuts.

Anita van Loon (rechts) 'oefent' een hindoe-uitvaartceremonie. Beeld EO
Anita van Loon (rechts) 'oefent' een hindoe-uitvaartceremonie.Beeld EO

Van Loon neemt haar verbindende taak erg serieus en doet zelfs mee aan nagespeelde rituelen. Nu eens heeft ze een stip op haar voorhoofd en draagt een gewaad, dan weer slaat ze een hoofddoek om en praat in de moskee met oprichter Muhammad Gaffar, die overigens zelf vorig jaar overleed. De bewassingsruimte hebben ze daar zelf gebouwd. “Dit land is gestoeld op het christendom”, bromde hij. “Ze hebben alles verwaarloosd. En nog een grote mond erover ook.”

Toch maar de kale zakelijkheid

De gedreven Van Loon wil wel, maar loopt stuk op de bureaucratie. Twee jaar na de gepassioneerde bijeenkomsten staat er nog geen paal in de grond. Vindt Yarden het nog wel urgent, twijfelt ze. Zij wil geen gesprekken meer hebben tot ze een verhaal echt kan waarmaken. “En nu lukt het die mensen toch ook?”

Dan zien we een overvolle flatgalerij. Binnen zijn vele mensen aan het eten en zingen. De dragers keren de kist half over de reling. En terwijl Anita van Loon wegrijdt naar het platteland nu ze bij Yarden vertrekt; terwijl adjunct-directeur Arnold Klok wegloopt met de opening van het kaal-neutrale pand, gaat een feestelijke rouwstoet van de privéflat dansend en swingend naar de begraafplaats. Het ‘vlees noch vis’ van kale zakelijkheid is ook niet alles.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden