Review

Dokter Ho sleurt elke langneus naar binnen

Herbert Paulzen: China ten zuiden van de wolken. BzztoH, Den Haag; 159 blz. - ¿ 34.50.

In Yunnan wonen 26 etnische minderheden, waaronder de Naxi en de Bai, volkeren in indrukwekkende klederdracht. Paulzen reisde er zes jaar geleden rond en ontmoette toen mensen die inmiddels 'wereldberoemd' zijn. Zoals dokter Ho, over wie Bruce Chatwin in 1986 in The New York Times Magazine schreef. De kruidendokter heeft thee tegen alles, nu zelfs tegen aids (waar Chatwin aan overleed), hoorde Paulzen toen hij hem vorig jaar weer opzocht. Maar hij heeft het vooral druk met zijn plakboeken vol artikelen en zijn plastic zak vol visitekaartjes. Elke langneus (westerling) die voorbij komt fietsen, wordt door Ho naar binnen gesleurd. 'I am doctor Ho, I am doctor Ho, welcome, welcome.' De roem is de man zo naar zijn hoofd gestegen dat Paulzen licht onpasselijk wordt en zo snel mogelijk weer opstapt.

Een andere beroemdheid is meneer Ke, die Paulzen zelf met een artikel in de internationale schijnwerpers plaatste; nadien zijn vele stukken en documentaires over hem verschenen. De Naxi-man in Lijiang is orkestleider en etnomusicoloog. Tijdens de Culturele Revolutie, toen hij langdurig gevangen zat, ontwikkelde Ke zijn 'theorie': alle muziek en zang vloeien voort uit angst. Men zingt om boze geesten te verjagen, stelt Ke, volgens wie Chinese musicologen razend enthousiast zijn over deze theorie.

Dokter Ho en meneer Ke kunnen elkaar niet luchten of zien. Paulzen stuit regelmatig op jaloezie en haat tussen de etnische minderheden, maar ook bij Chinezen in het algemeen. De jonge Chinese Frankie zegt dat tot zijn verrassing ook: Chinezen zijn 'hard', geven weinig om anderen en zeker niet om de rest van de wereld.

Wanneer Paulzen ziet hoe een oud vrouwtje dat slierten bloed kotst in de goot, wordt uitgelachen en met stenen bekogeld, heeft hij er genoeg van. “Op zo'n moment komt alles in me op wat ik zo verschrikkelijk aan dit land vind - het geslurp en gesmak en gerochel en gespuug, de stinkgaten die ze wc noemen, de lelijkheid van hun voorkomen, hun onbeleefdheid, onbeschoftheid, onvriendelijkheid en onverschilligheid”. Hij giet zichzelf die avond in zijn betonnen hotelkamertje vol mierzoete rijstwijn.

Juist dit soort voorspelbare uitbarstingen, afgewisseld met wel leuke ontmoetingen met Chinezen en beschrijvingen van het prachtige landschap, geven Paulzens boek iets ontwapenends. Het is pretentieloze reisjournalistiek; hij beschrijft net zo enthousiast hoe hij met andere toeristen dronken wordt in guesthouses waar ze bananenpannekoeken en hamburgers serveren, als een Volle-Maansfeest van de Bai. Waar overigens de mystieke sfeer waar hij op gehoopt had, ontbreekt. Niks geen geheimzinnige huwelijksmarkt waar jongelui in klederdracht volgens codes met elkaar flirten. Hij treft er Karaoke aan, 'soft-soft-erotiek' en disco-dansende meisjes die er als silhouetten vlot uitzien, maar in het licht hem doen schrikken. Hun klerencombinaties zijn niet om aan te zien: witte hoge hakken bij zwarte leggings, groene jasjes over rode bloezes.

Paulzen heeft humor, en beschrijft zonder overdaad aan informatie en zonder moralisme hoe ook het zuid-westen van China snel aan het veranderen is. Ruth vindt hij niet terug, net zomin als Sophia, een Indiase die destijds de verzetsstrijders in Burma hielp. Ze had hem toen vreemde verhalen verteld, over hoe ze Radjiv Ghandi om steun voor het Burmese verzet vroeg en van hem een brief meekreeg die ze weer met hulp van de Chinezen via gevaarlijke tochten naar het hoofdkwartier wist te smokkelen. Een verhaal vol hiaten en ongeloofwaardigheden, schrijft Paulzen: “Maar een leven van reizen en ontmoetingen hebben me geleerd de grootste onwaarschijnlijkheden en ongerijmdheden maar te accepteren”. En dat maakt zijn boeken juist zo leuk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden