InterviewDocumentaire

Documentairemaker Leo de Boer dronk veertig glazen per week: ‘Ik zag het probleem niet’

Filmmaker Leo de Boer met zijn huisvoorraad drank.Beeld VPRO

We drinken misschien een pietsje te veel, denken veel mensen van zichzelf. Of véél te veel? Sluimerend alcoholisme is een maatschappelijk probleem. Leo de Boer dronk een maand niet en maakte er een film over.

Kerstdiner bij je schoonfamilie zonder glaasje wijn. Oud en Nieuw, maar dan met Jip-en-Janneke-bubbeltjessap. Ben je een gelegenheidsdrinker, dan zul je zoiets waarschijnlijk niet snel bedenken. Maar wat voor drinker ben je als er elke dag wel een reden is voor een wijntje?

Documentairemaker Leo de Boer was zo’n gelegenheidsdrinker, dacht hij zelf. Tot hij opeens van zijn fiets viel, last kreeg van zijn ribben en een foto liet maken in het ziekenhuis. Met die ribben was niets aan de hand, vertelt hij tijdens een kop koffie in een Amsterdams café. “Maar ik kreeg wel een preek van de dokter, omdat ik te veel dronk.”

Die preek liet De Boer niet los. Aanvankelijk was hij geïrriteerd. “Waar bemoeide die dokter zich mee? Ik had nergens last van, mijn alcoholconsumptie had al jaren een vast niveau van zo’n veertig glazen per week en ik zag niet in waarom dat een probleem zou zijn. Maar die arts zag dat wel.” De Boer bleek last te hebben van leververvetting. “Beelden van mijn dierbare lever voorspelden een nachtmerrie-achtige toekomst voor me”.

Kringgesprek met lotgenoten

Bij wijze van experiment besloot hij mee te doen met ‘Dry Januari’, een alcoholloze maand, en dat te filmen. Dat was afgelopen januari. Ook vroeg hij tien lotgenoten om mee te werken aan zijn documentaire ‘Roes’, die maandagavond te zien is bij de VPRO op NPO 2.

“Ik dacht: het gaat me niet lukken om een maand lang niet te drinken”, zegt De Boer. “Ik smokkel wel.” Maar hij twijfelde of hij dat ook in beeld durfde te brengen. Roes is een openhartig verhaal, waarin de deelnemers grotendeels via de camera van hun smartphone zelf hun verhaal vertellen. Tussentijds komen ze een aantal keren samen en praten ze onder begeleiding van een deskundige over hun alcoholgebruik. Iets waar De Boer aanvankelijk weinig voor voelde: “Oh nee, hè, toch niet zo’n kringgesprek”.

De deelnemers zijn gewone mensen van verschillende pluimage. Een jonge dertiger, een grijze zestiger en alles ertussenin. Niemand voldoet aan het stereotiepe beeld van een alcoholist. En naar hun eigen mening zijn ze ook geen van allen verslaafd. Alleen drinken ze misschien een pietsje meer dan de norm van de Gezondheidsraad: nul, of als het echt niet anders kan hooguit één glas per dag. En daarom willen ze onderzoeken of ze een maand zonder kunnen.

Honderd glazen per week

Hoeveel dat pietsje meer is blijken ze slecht te kunnen inschatten. Sommigen drinken wel drie keer meer dan ze denken en een enkeling komt uit op honderd glazen per week. Hoeveelheden die wel degelijk passen bij serieus alcoholisme. Een confronterend moment.

De documentaire is heel intiem geworden doordat dat de deelnemers zelf hun worsteling in beeld brengen. De kijker is aanwezig bij de nieuwjaarsfeestjes waar ze hun laatste glas drinken, bij de nieuwjaarsborrels waar ze met zure gezichten spa rood drinken. En op het verrassingsfeestje voor José, ter ere van haar zestigste verjaardag. Nee, dan lukt het niet om de wijn te laten staan. Later bekent ze dat het ‘die avond wel twee flessen waren’.

Janinde (40) baalt dat zij tijdens een romantisch weekendje weg met een kop thee moet toekijken hoe haar man een glas whisky drinkt. “Voor de omgeving is de nieuwe Janinde wel wennen. Ik ben toch sneller geïrriteerd en nu kan ik geen glas wijn nemen om weer tot rust te komen.” Haar opgekropte frustratie manifesteert zich als een dwangneurotische neiging tot het rangschikken van de boekenkast. “Ik kan gewoon heel slecht tegen chaos.”

Vroeger werden vooral jongeren aangekeken op hun alcoholmisbruik, maar 55-plussers kunnen er ook wat van, blijkt uit onderzoek. Veel van hen willen, net als De Boer, hun verslaving eigenlijk niet onder ogen zien en denken dat ‘ze het wel in de hand hebben’. Intussen zijn artsen extra alert bij valpartijen van mensen boven de vijftig. Het was dus geen toeval dat De Boer na die valpartij werd ontmaskerd.

Ik dacht dat ik het wel in de hand had

Door de jaren heen werd De Boer door verschillende mensen in zijn omgeving gewezen op zijn bovenmatige alcoholconsumptie, “Maar ik wilde het niet horen, het waren bemoeials en ook ik dacht dat ik het wel in de hand had”.

Zijn kop-in-het-zand-techniek is zichtbaar in zijn voorraadkast, waar vooral de jerrycans goedkope whisky in het oog springen. Na zijn vaste biertje en flink wat glazen wijn dronk De Boer elke avond een flink glas whisky als ‘nachtmutsje’. “Ik geloof dat ik dronk om mezelf uit te zetten.” En dat misschien wel dertig jaar lang. Geen wonder dat zijn lever protest begon aan te tekenen.

Eigenlijk begon het drinken al op de filmacademie, vertelt De Boer. De drank vloeide voort in de jaren zeventig toen hij montage-assistent was bij grote Nederlandse speelfilms. “Dat was een milieu waar veel drinken de norm was.” In de jaren tachtig werkte hij voor de VPRO. “Vaak tegen de deadline aan en met veel stress. Monteren op dubbele snelheid en ook drinken op dubbele snelheid.”

Later, vlak nadat de Sovjet-Unie uit elkaar was gevallen, draaide hij documentaires in Rusland. Daar scande hij bij aankomst altijd eerst de buurt op supermarkten zodat hij er zeker van was dat hij een fles sterke drank op zijn nachtkastje had staan. “Ik geloofde echt dat ik het nodig had om te kunnen slapen.”

Alcoholvrij wordt ervaren als sociale handicap

Aan het eind van de maand wordt de deelnemers gevraagd of ze bereid zijn ‘door te gaan met stoppen’. Dat vinden de meesten een onzalig plan, alcoholvrij wordt ervaren als een sociale handicap. “Het wordt allemaal wel een beetje suffig en duffig zonder drankje”, vindt José. 

“In tegenstelling tot roken is drinken nog altijd maatschappelijk geaccepteerd en zelfs heel erg onderdeel van het sociale leven”, stelt De Boer. Stoppen is lastig, maar matigen ook, zeker voor mensen die van zichzelf niet zo gematigd zijn. Voor De Boer is het duidelijk: “Ik vind de smaak van alcohol echt heel lekker.” Mijmert: “Zo’n mooi glas calvados”.

Hoe doet hij dat dan nu? “Bij voorkeur niet, maar af en toe een glaasje. Zo’n maand stoppen is veel ingrijpender dan ik dacht. Niet zozeer die maand niet drinken, maar het effect op langere termijn. Het gaf me het inzicht dat ik de gewoonte kon doorbreken en drank niet nodig heb. Dat besef geeft vrijheid. En ik ben ook bang, want die lever is nog steeds wel een dingetje. Maar ik weet nu dat ik niet dood ga als ik niet drink, en misschien wel als ik het wel doe. En die feestdagen kom ik wel door. Ook met maar een klein glaasje.”

2Doc: ‘Roes’ (VPRO) is maandag 16 december te zien om 20.25 uur te zien op NPO 2.

Ook BNNVara besteedt in het begin van het nieuwe jaar aandacht aan Dry Januari. Bekende Nederlanders, onder wie Sophie Hilbrand, Wolter Kroes en Tatum Dagelet drinken een maand geen alcohol. Hoe het ze vergaat is te zien in diverse programma's tussen 2 en 31 januari op NPO 3. 

Lees ook:

Alcohol? Het valt me nu pas op hoe vaak ik ‘nee’ moet zeggen, schrijft columnist Stevo Akkerman.

Op de een of andere manier is vliegen voor mij ook altijd drinken geweest, niet ­alleen vanwege aangeboren grote dorst, maar ook omdat er in de lucht andere regels gelden dan op de grond. Of geen regels, liever.

Zelfs één glaasje is er voor je gezondheid één te veel

Volgens onderzoekers is het definitief: een wijntje per dag beschermt niet tegen hart- vaatziekten. Niks drinken is het beste.

Onverdoofd

In deze interview- en podcastserie spreekt schrijver Erik Jan Harmens met bekende en minder bekende Nederlanders die net als hij hebben besloten zichzelf niet langer te bedwelmen. Hoe is dat, plots onverdoofd door het leven te gaan?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden